Cud zapylania

Tekst Pawe Winiewski
Wiosn i latem nasze ogrody zamieniaj si w miejsca pene piknych barw, zapachw i... ciko pracujcych owadw. Rzadko zastanawiamy si co one waciwie na naszej dziace robi i na czym ich praca polega.

W królestwie rolin jedynie nasienne produkuj pyek. Zapylenie to przeniesienie ziarenek pyku z roliny, która je wytwarza, na narzdy eskie ( najczciej innej roliny ). Jest kilka sposobów zapylenia. Nonikiem pyku u rolin szpilkowych i czci okrytozalkowych jest wiatr. Kilka gatunków okrytozalkowych zapylanych jest za pomoc kropel deszczu, za u wikszoci zapylenie uzalenione jest od owadów lub innych zwierzt.

Warunkiem wytworzenia nasion po zapyleniu jest zapodnienie komórek jajowych. Pyek u szpilkowych spada bezporednio na odsonite zalki, w których znajduj si komórki jajowe. U okrytozalkowych zalki znajduj si wewntrz supków. W obu przypadkach musi powsta agiewka pykowa, która wzrasta do wntrza supka i znajdujcego si w nim zalka ( u okrytonasiennych ), albo jedynie do wntrza zalka ( u nagonasiennych). Wówczas agiewka uwalnia plemnik, który zapadnia komórk jajow i zalek przeksztaca si w nasienie.


Zapylanie rolin przez wiatr

Roliny wiatropylne nie musz wabi owadów. Ich kwiaty i szyszki s zatem mae i niewidoczne, a narzdy mskie i eskie znajduj si czsto na rónych rolinach. Prciki rolin okrytonasiennych wystawiaj pylniki na podmuchy wiatru. Kwiaty mskie wielu drzew, na przykad dbów i brzóz, skupiaj si w wiszcych "kotkach". Supki kwiatów eskich maj najczciej pierzaste znamiona, które z atwoci wychwytuj unoszce si ziarna pyku. Pyek jest lekki i moe podróowa z wiatrem na znaczne odlegoci.
Przenoszenie pyku za pomoc wiatru jest jednak ryzykowne. Roliny wiatropylne musz wic tworzy olbrzymie iloci pyku, aby przynajmniej kilka ziaren osigno cel. Pojedyczy kotkowaty kwiatostan brzozy wytwarza okoo 5,5 miliona ziarenek pyku, a na jednym drzewie mog ich rosn setki. W porze szczytu kwitnienia chodniki i sadzawki pokryte s widoczn warstw pyku. To równie wtedy osoby cierpice na katar sienny przeywaj istne katusze.


Wabienie "zapylaczy" przez roliny

Nagrod, któr owady i inne zwierzta otrzymuj w zamian za zapylenie jest pokarm. Niektórzy "zapylacze" zjadaj pyek, inni odywiaj si nektarem wydzielanym przez ukryte na dnie kwiatów miodniki. Owad albo inny go, obsypany pykiem w trakcie poszukiwania pokarmu, niewiadomie przenosi go na znami kolejnego odwiedzanego przez siebie kwiaty.
Wikszo kwiatów wspaniale potrafi si reklamowa. Okazae patki wskazuj gdzie jest pokarm i s dobrym ldowiskiem. Wzory linii i kropek, miodne drogowskazy, kieruj owady ku zapasom nektaru lub pyku. Drobne kwiatki czsto wystpuj w skupiskach, dziki którym staj si bardziej widoczne i wygodniej jest si do nich dosta. Silny zapach jest kolejnym rodzajem powabni, wanej zwaszcza u gatunków kwitncych noc, których kwiaty, pozbawiono woni, byyby nie do odnalezienia dla owadów.


Czy roliny oszukuj swych "zapylaczy"?

Roliny kwiatowe maj wiele metod, które daj im pewno, e zostan zapylone. Mog to by rozwizania mechaniczne : pod wpywem nacisku owada na patek prciki dotykaj jego grzbietu i obsypuj go pykiem.
U takich rolin jak kalmia lub arnowiec miotlasty dziaaj specjalne mechanizmy spustowe :prciki strzelaj pykiem w stron odwiedzajcych ich kwiaty owadów. U trojecie amerykaskiej pyek zlepiony jest w parzyste woreczki (przypominajce ksztatem juki), czyli pykowiny, które, przyczepione do odnóy motyla. Przenoszone s przez niego do kolejnego kwiatu.
Inne roliny oszukuj "zapylaczy". Niektóre storczyki przywabiaj samce much i os woni zblion do godowego zapachu ich samic. Kwiaty innych storczyków lub ich elementy do tego stopnia przypominaj samice owadów, e samce usiuj z nimi kopulowa i w tym czasie niewiadomie je zapylaj. Kolejne do rozpowszechniony sposób zmuszania owadów do zapylania stanowi puapki. Obrazki plamiste zwabiaj owady do specjalnej komory i wi꿱 je w nich tak dugo, a zapyl one kwiat.


Kim s  "zapylacze"?

Owadów, które s najwaniejszymi "zapylaczami", jest wicej ni rolin kwiatowych. Do najlepiej znanych i najwaniejszych nale pszczoy, dziki którym powstaje wikszo naszych owoców i warzyw. Jednak i inne owady maj swój udzia w zapylaniu. Chrzszcze, trzmiele, osy, muchy i motyle to tylko kilka grup sporód licznych owadów zapylajcych.
Wan rol w tym procesie, szczególnie w strefie tropikalnej, speniaj równie ptaki. Amerykaskie kolibry, afrykaskie cukrzyki i inne liczne gatunki ptaków przyczyniaj si do rozmnaania rolin, przenoszc pyek w trakcie szukania nektaru.
Ssakami zapylajcymi s podobne do myszy, które wspinaj si na drzewa, eby poywi si nektarem i przenosz na sierci ich pyek. Take w diecie pewnych tropikalnych nietoperzy dominuje nektar i pyek. Zapylane przez te zwierzta kwiaty maj due rozmiary i mocn konstrukcj, poniewa musz wytrzyma ich ciar.
    


Czy kady gatunek roliny ma specyficznego "zapylacza"?

Wiele rolin przyciga róne owady, ale s te takie, których wymagania s bardzo specyficzne, np. wiciokrzewy zapylane s przez nocne my, za pospolita koniczyna czerwona – przez trzmiele. Gdy koniczyn usiowano hodowa w Australii, gdzie nie byo trzmieli, roliny nie wytwarzay nasion, dopóki nie sprowadzono tych owadów.
Zaleno rolin od konkretnych owadów bywa jeszcze cilejsze. Pewien storczyk na Madagaskarze zapylany jest przez okrelony gatunek zmierzchnicy, która w rodowisku tej roliny jest jedynym zwierzciem o aparacie gbowym tak dugim, by sign do nektaru. Zapylenie u figowców uzalenione jest od pewnych maych bonkówek, a pónocnoamerykaskie juki s cakowicie zalene od molików. Samice tych owadów zabieraj kulk pyku z jednego kwiatu i, po zoeniu kilku jaj w zalkach kolejnego, przyciskaj j do znamienia supka. Larwy molików ywi si dojrzewajcymi nasionami juki, jednak pozostae nasiona cakowicie wystarczaj tej rolinie do rozmnaania.


Artyku udostpniamy dziki uprzejmoci Autora - Pana Pawa Winiewskiego.

 
Pom si nam rozwija. Podziel si tym artykuem na Facebooku:
zostaw komentarz
Twoje imi lub nick
CAPTCHA Image Przeaduj
Przepisz kod z obrazka
Twj komentarz Wylij komentarz
komentarze
Klaudik10
2013-01-07 15:20:14
:D

W każdy czwartek wysyłamy najświeższe wiadomości
o imprezach dla dzieci, pomysłach na zabawy i konkursach
z atrakcyjnymi nagrodami. Wśród czytelników losujemy bezpłatne zaproszenia! Zapisz się - to nic nie kosztuje!
wybierz region: 
wpisz email:
akceptuję politykę prywatności
zobacz, jak wygląda newsletter

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

zapisz się na newsletter


Proste ycie w 21 dni
Konkursy
Konkurs z audiobookami Astrid Lindgren Konkurs z audiobookami Astrid Lindgren

Na horyzoncie wida ju rok szkolny, ale my proponujemy zosta jeszcze jaki czas w wakacyjnych klimatach. Bo czy moe by co bardziej nam bliskiego ni wakacje spdzone na malowniczej wyspie, w tajemniczym domu, w okolicy penej zwierzt i magicznych zaktkw? Czy istnieje co bardziej beztroskiego, ni sodkie leniuchowanie w socu, pywanie od wysepki do wysepki, owienie ryb, by je pniej usmay w ognisku? A na deser poziomki. Tak wanie smakuj wakacje na Saltkråkan.

wszystkie
Czytelnia
Jak nie przepaca za podrczniki?

Zblia si pocztek roku szkolnego i czas pomyle o zakupie szkolnej wyprawki. Du jej cz stanowi podrczniki – kupujc je rozwanie mona sporo zaoszczdzi. Jest na to kilka sposobw! Przypominamy take o rzdowym programie "Wyprawka Szkolna" i jego zasadach.

Jesiennie i jabkowo

Z czym kojarz Wam si jabka? Z szarlotk? Z sokiem? Robaczkiem w zielonym kubraczku ("..i ojciec i matka jadali wci jabka...?") A moe z wadz krlewsk? Zota Polska Jesie i pikne, pachnce i soczyste jabka... Zachcamy bycie korzystali z darw Pani Jesieni, bo to najlepszy moment. Zapraszamy do dziau jesiennych smakoykw - znajdziecie tam ciekawe przepisy na jabkowe witaminki dla maych niejadkw.

Odbierz prezent od Miasta Dzieci!
Zakupy
dodaj produkt
Oferujemy produkty stymulujce zmys dotyku i nie tylko. Sprawd!
Internetowe warsztaty dla zestresowanych Mam
W naszej ofercie znajd Pastwo zabawki, ktre cz zabaw z nauk. Polecamy!
Masz do zmartwie, problemw i stresu? Te warsztaty internetowe uproszcz Ci ycie
 
KALENDARZ WYDARZEŃ
wrzesie 
dzisiaj
Pn Wt r Cz Pt So Nd
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930     
nasi eksperci
Wojciech Eichelberger
Psycholog, psychoterapeuta, współtwórca Instytutu Psychoimmunologii
Aneta Strelau
Dietetyk kliniczny z wieloletnim doświadczeniem
zadaj pytanie