Jak antybiotyki wpływają na mikrobiotę?
Antybiotyki zabijają bakterie wywołujące zakażenie lub hamują ich wzrost, a przy okazji działają na część bakterii jelitowych. Już po kilku dniach leczenia może spaść różnorodność mikrobioty, czyli liczba różnych gatunków bakterii w jelicie. Po antybiotyku w jelicie bywa:
- mniej bakterii wytwarzających kwas masłowy – m.in. tych, które rozkładają błonnik,
- mniej bifidobakterii – jednej z grup bakterii zasiedlających jelito grube,
- więcej bakterii odpornych na antybiotyk – ich liczba może przejściowo rosnąć.
Takie zmiany mogą powodować biegunkę, wzdęcia lub inny niż zwykle rytm wypróżnień, ale u części osób przebiegają bez objawów. Biegunka w trakcie leczenia antybiotykiem potrafi utrudniać pracę i sen, gdy organizm i tak dochodzi do siebie po infekcji.
Dlaczego powrót do wcześniejszego składu mikrobioty bywa zróżnicowany?
Mikrobiota po antybiotyku wraca do wcześniejszego składu w różnym tempie, bo wpływa na to kilka czynników:
- rodzaj antybiotyku – leki o szerokim spektrum, czyli działające na wiele grup bakterii, zwykle zmieniają mikrobiotę silniej,
- powtarzane leczenie – kolejne leczenie antybiotykiem może zmienić mikrobiotę inaczej niż poprzednie,
- wyjściowy skład mikrobioty – u każdej osoby jest inny już przed leczeniem,
- dieta – mała ilość błonnika może opóźniać powrót bakterii.
U zdrowych dorosłych po krótkim leczeniu skład mikrobioty zwykle zbliża się do tego sprzed leczenia w ciągu około półtora miesiąca. Część gatunków bakterii może jednak nie wrócić nawet po pół roku. Po powtarzanych leczeniach powrót bywa niepełny, a skład bakterii zostaje nieco inny niż przedtem.
Czy niepełny powrót mikrobioty oznacza problem ze zdrowiem? Skutki takiej zmiany dla zdrowia nie są dobrze poznane. Skład mikrobioty zmienia się też naturalnie z dnia na dzień, więc niewielkie różnice nie muszą oznaczać problemu.
Błonnik i różnorodność diety po antybiotykoterapii
Jelita po antybiotyku mogą skorzystać na diecie z różnymi źródłami błonnika, bo jest on pożywką dla bakterii jelitowych. W doświadczeniach na myszach dieta uboga w błonnik nasilała spadek liczby bakterii po antybiotyku i opóźniała ich powrót. U ludzi ta zależność jest słabiej poznana, ale błonnik i tak należy do zdrowego jadłospisu.
Różne bakterie korzystają z różnych rodzajów błonnika, dlatego najlepiej łączyć kilka jego źródeł:
- warzywa i owoce – kilka rodzajów w ciągu dnia,
- pełne ziarna – płatki owsiane, kasze i pieczywo razowe,
- rośliny strączkowe – soczewica, ciecierzyca i fasola,
- orzechy i pestki – garść jako przekąska.
Czy po antybiotyku trzeba od razu jeść dużo błonnika? Przy biegunce w pierwszej kolejności dbaj o picie płynów, a błonnik zwiększaj, gdy wypróżnienia się unormują. Najlepiej dodawać jeden nowy produkt co kilka dni, bo nagła zmiana diety może nasilać wzdęcia.
Gdzie w tym procesie pojawiają się SCFA i kwas masłowy?

SCFA, czyli krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, powstają w jelicie grubym, gdy bakterie rozkładają błonnik. Najważniejsze z nich to kwas octowy, propionowy i masłowy. Kwas masłowy jest jednym z głównych źródeł energii dla komórek wyściełających jelito grube.
Czy po antybiotyku powstaje mniej kwasu masłowego? Może tak być, bo leczenie zmniejsza liczbę bakterii, które go wytwarzają. Gdy mikrobiota wraca do wcześniejszego składu, zwykle przybywa też bakterii wytwarzających kwas masłowy.
Kwas masłowy jest dostępny także w gotowej postaci, jako maślan sodu, np. Maślan sodu Forte Max Biowen 100 kapsułek. To żywność specjalnego przeznaczenia medycznego, czyli produkt stosowany pod nadzorem lekarza, zgodnie ze wskazaniami na etykiecie. Jedna kapsułka zawiera 580 mg maślanu sodu, czyli 413 mg kwasu masłowego, zamkniętego w drobnych granulkach z otoczką.

Kiedy objawy po antybiotyku wymagają konsultacji?
Z lekarzem trzeba się skontaktować, gdy w trakcie leczenia antybiotykiem lub krótko po nim pojawia się biegunka, zwłaszcza jeśli:
- w stolcu jest krew,
- biegunka trwa dłużej niż 7 dni,
- towarzyszą jej gorączka lub silny ból brzucha,
- występują objawy odwodnienia, np. bardzo rzadkie oddawanie moczu i zawroty głowy.
Takie objawy mogą oznaczać zakażenie bakterią Clostridioides difficile, która łatwiej namnaża się w jelicie po antybiotyku. Leków przeciwbiegunkowych lepiej nie przyjmować bez porady lekarza, bo przy tym zakażeniu mogą utrudniać usunięcie bakterii z jelita. Antybiotyku lepiej nie przerywać na własną rękę, bo niewyleczone zakażenie może wrócić. O zmianie leczenia decyduje lekarz.
Dlaczego maślan sodu nie powinien być przedstawiany jako środek odbudowujący mikrobiotę?
Maślan sodu nie odbudowuje mikrobioty, bo nie zawiera bakterii ani błonnika, którym się one żywią. Dostarcza tylko jednego związku, który bakterie wytwarzają z błonnika, czyli kwasu masłowego.

Nie ma badań u ludzi, które pokazywałyby, że maślan sodu przywraca skład mikrobioty po antybiotyku. Maślan sodu nie ma też dopuszczonego w Unii Europejskiej oświadczenia zdrowotnego.
Powrotowi bakterii jelitowych mogą sprzyjać przede wszystkim czas i urozmaicona dieta z błonnikiem. Maślan sodu w postaci żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, np. Maślan sodu Biowen 15 kapsułek, stosuje się tylko pod nadzorem lekarza i zgodnie ze wskazaniami na etykiecie. Nie odbudowuje mikrobioty i nie zastępuje leczenia ani zróżnicowanej diety.

FAQ
Czy każdy antybiotyk niszczy mikrobiotę?
Nie, antybiotyk zwykle zmienia skład mikrobioty na pewien czas, bez jej całkowitego zniszczenia. Siła tych zmian zależy od rodzaju leku, czasu leczenia i od tego, jak wyglądała mikrobiota wcześniej. Zmiany są zwykle największe w trakcie leczenia i w pierwszych tygodniach po nim. Jeśli po wcześniejszych antybiotykach pojawiała się biegunka, powiedz o tym lekarzowi przy kolejnej wizycie.
Czy po antybiotyku zawsze trzeba stosować probiotyk?
Nie, probiotyk po antybiotyku nie zawsze jest potrzebny. Stosowany razem z antybiotykiem może zmniejszać ryzyko biegunki, zwłaszcza u osób, które są na nią bardziej narażone. Działanie zależy od szczepu i ilości bakterii w porcji, więc wybór dobrze omówić z lekarzem lub farmaceutą. U części osób probiotyk może opóźniać powrót własnych bakterii jelitowych do wcześniejszego składu.
Czy maślan sodu odbudowuje florę jelitową?
Nie, maślan sodu nie odbudowuje flory jelitowej. Flora jelitowa to starsza nazwa mikrobioty, czyli bakterii żyjących w jelitach. Maślan sodu dostarcza gotowego kwasu masłowego, czyli jednej z substancji, które te bakterie wytwarzają. Suplement z maślanem sodu można przyjmować razem z probiotykiem, bo jeden dostarcza kwasu masłowego, a drugi żywych bakterii.
Bibliografia
- Palleja A. i wsp. Recovery of gut microbiota of healthy adults following antibiotic exposure. Nat Microbiol. 2018. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30349083/
- Dethlefsen L., Relman D.A. Incomplete recovery and individualized responses of the human distal gut microbiota to repeated antibiotic perturbation. Proc Natl Acad Sci USA. 2011. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20847294/
- Ng K.M. i wsp. Recovery of the Gut Microbiota after Antibiotics Depends on Host Diet, Community Context, and Environmental Reservoirs. Cell Host Microbe. 2019. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31726029/
- Goodman C. i wsp. Probiotics for the prevention of antibiotic-associated diarrhoea: a systematic review and meta-analysis. BMJ Open. 2021. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34385227/
- NHS. Clostridioides difficile (C. diff). nhs.uk/conditions/c-difficile/
Artykuł sponsorowany



