powrót
Dla rodzicow Przyroda i ochrona środowiska Wiewiórki w Polsce. Dlaczego wiewiórki są pod ochroną?

Czy rudym grozi zagłada?

Tekst Dorota Dobrowolska Zakład Ekologii Lasu i Łowiectwa IBL

Artykuł Dwutygodnika leśników i przyjaciół lasu - "LAS POLSKI".

Chociaż wiewiórki rude występują na terenie całej Europy, nie wszędzie są tak pospolite, jak w Polsce. W Wielkiej Brytanii ich populacja liczy mniej niż 100 tys. osobników. Wkrótce mogą stać się tam gatunkiem ginącym.

Wiewiórki pod ochroną!

Te znane wszystkim zwierzęta, bez których nie wyobrażamy sobie spacerów w parku, żyją przede wszystkim w lasach. Występują zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych. Mimo że są pospolite w całej Polsce, podlegają ochronie.

"Wiewiórkowy kryzys" na świecie

W Wielkiej Brytanii rodzime wiewiórki rude występują tylko w Szkocji i Irlandii. Odizolowane populacje zaobserwowano także w południowej Anglii oraz na trzech wyspach (Poole Harbour, Dorset i Wight). W Walii pozostało tylko kilkaset osobników, natomiast w północnej Anglii występują tylko tam, gdzie jeszcze nie zadomowiły się wiewiórki szare - kolejny ssak zza oceanu, który tak jak norka amerykańska czy szop pracz, z powodzeniem kolonizują Europę.

Główne zagrożenie - wiewiórka szara

Głównym zagrożeniem egzystencji wiewiórek rudych w Wielkiej Brytanii są właśnie wiewiórki szare, które sprowadzono do Anglii, Szkocji i Irlandii z Ameryki Północnej w XIX wieku. Od tamtej pory zajęły 90% powierzchni Anglii i Walii oraz zadomowiły się w Szkocji. W Wielkiej Brytanii i Irlandii nie mają naturalnych wrogów. Doskonale przystosowały się do warunków brytyjskiego krajobrazu. Są wszystkożerne. Rozmnażają się intensywnie i są agresywnymi mieszkańcami przydomowych ogródków, parków miejskich i lasów. Wiewiórki szare wykradają rudym zgromadzone zapasy. Kiedy terytorium wiewiórek szarych nakłada się na terytorium rudych - rude odzyskują tylko 2/3 swoich zapasów i w konsekwencji chudną w okresie zimowym, tracąc szanse na rozród na wiosnę. Wiewiórki rude są prawnie chronione w Wielkiej Brytanii (załącznik III Konwencji Berna). Pomimo wysiłków włożonych w ochronę, jest ich znacznie mniej niż szarych - dziś stosunek ilości jednych do drugich wynosi 1:66. Obecnie populacja wiewiórek rudych liczy mniej niż 100 tys. osobników. Jest wysoce prawdopodobne, że na Wyspach Brytyjskich staną się gatunkiem ginącym.

Szare eminencje

Wiewiórki szare powodują wiele szkód. Zdzierając korę z pni i gałęzi niszczą drzewa (zjadają łyko) - uszkadzają zarówno odziomki dojrzałych drzew o cienkiej korze (buk), jak i gałęzie drzew o znacznie grubszej korze (dąb, sosna, choć nie ,odpuszczają" także topolom, jesionom i brzozom). Drzewo rozwija kalus wokół rany, w wyniku czego obniża się jakość drewna. W niektórych przypadkach zdzierają korę na całym obwodzie pnia, co uniemożliwia przepływ soli mineralnych w górę drzewa i w konsekwencji jego zamieranie. Uszkodzone drzewa często są łatwiej łamane przez wiatr. Inwentaryzacja lasów przeprowadzona w 1993 r. wykazała uszkodzenie 87% drzewostanów bukowych i 85% drzewostanów jaworowych.

Istnieją dowody na to, że wiewiórki szare przenoszą wirusy atakujące owce, krowy i kozy (dotychczas nie opracowano żadnej szczepionki). Choroby przenoszone przez wiewiórki szare są śmiertelne dla rudych, natomiast nie powodują śmierci ich samych.

Wiewiórki szare konkurują z ptakami leśnymi o miejsca gniazdowania i pokarm - zwłaszcza o nasiona i pączki drzew. Oddziałują także na inne zwierzęta żywiące się nasionami (np. popielice). Zabierają pokarm wysypywany dla ptaków nie tylko leśnych, a nawet zjadają ziarno przeznaczone dla bażantów i innych ptaków łownych. Niszczą płody rolne, sady i ogrody. Mogą także niszczyć dachy, linie telefoniczne, kable elektryczne, powodując pożary.

Wiewiórki szare chętnie żywią się ptasimi jajami i młodymi ptakami. Uważa się, że to one mogą być odpowiedzialne za zanik grubodzioba w Wielkiej Brytanii.

Zagrożenie rośnie

Grubodzioby mogą być zagrożone także w pozostałej części Europy - wiewiórki szare rozprzestrzeniają się bowiem na kontynent z północnych Włoch. Sprowadzano je do Włoch w latach powojennych. Populacja tych wiewiórek w Piemoncie powiększyła areał występowania z 25 km2 w 1970 r. aż do 880 km2 w 1999 r. (największy wzrost liczebności nastąpił w momencie opanowania lasów liściastych w zachodnim Piemoncie oraz plantacji orzechów laskowych). Oczywiście równolegle obserwowano zmniejszenie populacji wiewiórek rudych.

W latach 1970-1990 populacja tego gatunku zmniejszyła się o 46%, a w następnie w latach 1990-1996 o dalsze 55%. Do ulubionych gatunków drzew opanowanych przez wiewiórki szare należą jawor i buk (są to gatunki dominujące w niektórych alpejskich ekosystemach). Przewiduje się, że najpierw opanują lasy rosnące u podnóża Alp, następnie zasiedlą lasy górskie, zaś w ciągu 30 lat zamieszkają na terenie Francji i Szwajcarii. Dotychczasowe wyniki badań sugerują, że gatunek ten w przyszłości może skolonizować znaczny obszar Eurazji.

Próby rozwiązania wiewiórczego problemu

Przygotowana przez Radę Europy strategia dotycząca inwazji obcych gatunków określa potrzeby zmniejszenia ich wpływu, a także potrzeby restytucji rodzimych gatunków do naturalnych siedlisk i ekosystemów, skąd zostały wyparte.

Rada Europy rekomenduje szczególnie alpejski plan działania, który ma na celu ograniczenie inwazji wiewiórek szarych. Wydaje się, że jedynym sposobem ochrony wiewiórek rudych w Wielkiej Brytanii i na kontynencie europejskim jest eliminacja przybysza zza oceanu.

Jedną z metod walki z szarymi wiewiórkami jest antykoncepcja immunologiczna (IMC), nad której zastosowaniem prowadzone są badania w Wielkiej Brytanii. W czerwcu 2002 r. powstała Europejska Inicjatywa na Rzecz Wiewiórek założona przez grupę leśników i ochroniarzy. Celem tej akcji jest restytucja rodzimych wiewiórek i ochrona środowiska naturalnego przez usunięcie obcych wiewiórek z Wielkiej Brytanii, Irlandii i Włoch. Inicjatywa współpracuje z leśnikami i ekspertami z całej Europy i stawia sobie następujące zadania:
* ochrona i restytucja rodzimych wiewiórek wraz z ochroną siedlisk leśnych przez usunięcie wiewiórek szarych;
* promowanie wiedzy na temat ochrony i zachowania rodzimych wiewiórek rudych, a także szkodliwego wpływu wiewiórek szarych na środowisko leśne;
* prowadzenie badań dotyczących restytucji wiewiórek rudych;
* zdobywanie funduszy oraz promowanie badań nad metodami usunięcia wiewiórek szarych;
* uświadamianie urzędnikom Unii Europejskiej, politykom i rządom absolutnej konieczności całkowitej ochrony wiewiórek rudych i ich środowiska przez prawo unijne.

Czy grozi nam inwazja?

Choć w październiku ub. roku dr Jakub Borkowski z IBL widział wiewiórkę szarą w Nadleśnictwie Rudy Raciborskie, to póki co można jeszcze twierdzić, że Polsce nie grozi inwazja wiewiórek szarych. Warto jednak wiedzieć z jakimi problemami borykają się inne kraje, które zafundowały sobie kłopotliwy prezent z innej części świata.

Wiewiórka ruda (Sciurus vulgaris)

Nazywana jest także wiewiórką pospolitą. Ssak z rzędu gryzoni, z rodziny wiewiórkowatych. Długość ciała 19,5-29 cm, ogona 14-24 cm. Jest typowym zwierzęciem nadrzewnym. Ubarwienie grzbietu od rudego do ciemnobrązowego, spód ciała biały. Wiewiórki żyjące w Karpatach, Sudetach i Beskidach mają ubarwienie ciemniejsze- ciemnobrązowe. W zimie wszystkie wiewiórki zmieniają ubarwienie na popielate.

Zamieszkuje dziuple, zajmuje gniazda ptaków lub buduje je sama. Gniazda z trawy i drobnych gałązek, wyściełane mchami, zakłada w koronach drzew, zwykle w rozwidleniu gałęzi. Buduje dwa rodzaje gniazd: zasadnicze i drugorzędne (nieco mniejsze, w którym odpoczywa). Gniazdo wiewiórki jest kuliste z otworem wejściowym, który jest zamykany na zimę lub gdy w gnieździe są młode.

Ciąża trwa 38-39 dni. Samica rodzi w jednym miocie od 2 do 7 młodych (w ciągu roku wydaje zwykle 2-3 mioty). Młode rodzą się ślepe, otwierają oczy dopiero po miesiącu. Matka karmi je mlekiem przez 8 tygodni. Dojrzewają płciowo po 10-12 miesiącach życia. Gdy samica czuje niebezpieczeństwo zagrażające gniazdu, przenosi dzieci w inne miejsce. Pierwsze wycieczki z gniazda zaczynają się, gdy małe mają 1,5 miesiąca. Samce nie troszczą się o potomstwo.

Żywi się nasionami, pędami, grzybami, owocami, ale także owadami, jajami i pisklętami. Charakterystyczne dla wiewiórki jest gromadzenie zapasów żywności. Jesienią zbiera zapasy na zimę, głównie orzechy i żołędzie, które ukrywa w dziuplach lub zagrzebuje w ziemi. Dobra pamięć i ostry węch umożliwia jej odnalezienie zimą większości z nich. Przyczynia się do rozsiewania nasion drzew.

Na wolności żyje ok. 5 lat. Jej naturalnymi wrogami są jastrząb i kuny. Może być nosicielem wścieklizny.

Występuje w całej Europie (oprócz Islandii i wysp śródziemnomorskich) oraz w północnej Azji. Zamieszkuje lasy liściaste, mieszane i iglaste, parki, ogrody. W Polsce podlega całkowitej ochronie.

Wiewiórka szara (Sciurus carolinensis)

Ssak z rzędu gryzoni, z rodziny wiewiórkowatych. Długość ciała 20-28 cm, ogona ok. 22 cm. Waga 510-570 g. Jest nieco większa i masywniej zbudowana od wiewiórki rudej. Jej grzbiet jest zawsze barwy szarej, jedynie boki mogą być zabarwione brązowawo. Na uszach nie występują pędzelki dłuższych włosów. Strona brzuszna biała. Ogon długi i puszysty. W ruchach jest tak samo zręczna, jak wiewiórka pospolita.

Jest bardziej związana z lasami liściastymi, ale występuje również w borach iglastych. W 1889 r. w hrabstwie Bedtordshire w Anglii wypuszczono 350 osobników, które zaaklimatyzowały się szybko i zaczęły się błyskawicznie rozmnażać - obecnie ich liczba idzie w miliony. Wiewiórka ta wykorzystuje środowisko przede wszystkim w pionie, tzn. szuka pokarmu od powierzchni gleby do wierzchołków drzew. Nie zapada w sen zimowy.
Ciąża trwa 42-45 dni. Rozród jest podobny jak u wiewiórki rudej (do 3 miotów w roku). Okres rozrodczy nie jest wyraźnie ograniczony w czasie i tylko od września do grudnia zwykle nie ma przychówku.

Żywi się nasionami, pączkami i korą różnych gatunków drzew, ale także jajami i pisklętami. Pochodzi z Ameryki Północnej. W swojej ojczyźnie zajmuje podobną niszę ekologiczną jak wiewiórka pospolita w Europie i Azji Północnej.

www.laspolski.net.pl

 
Pomóż się nam rozwijać. Podziel się tym artykułem na Facebooku:
zostaw komentarz
Twoje imię lub nick
CAPTCHA Image Przeładuj
Przepisz kod z obrazka
Twój komentarz Wyślij komentarz
komentarze
katie!?>
2014-11-26 17:31:04
Moim zdaniem wiewióry szare są OKROPNE!!!!!! a zresztą to L O L !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

W każdy czwartek wysyłamy najświeższe wiadomości
o imprezach dla dzieci, pomysłach na zabawy i konkursach
z atrakcyjnymi nagrodami. Wśród czytelników losujemy bezpłatne zaproszenia! Zapisz się - to nic nie kosztuje!
wybierz region: 
wpisz email:
akceptuję politykę prywatności
zobacz, jak wygląda newsletter

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

zapisz się na newsletter


Darmowy e-book dla Ciebie
Konkursy
Trudne emocje u dzieci. Konkurs dla Rodziców Trudne emocje u dzieci. Konkurs dla Rodziców

Twoje dziecko bywa nieposłuszne i zbuntowane, manipuluje innymi, domaga się wyłącznej uwagi? Jesteś zmęczony ciągłym testowaniem granic, dąsami oraz krzykiem i agresją? Odłóż na bok kary, nagrody i zakazy - naucz dziecko samodzielnego rozwiązywania problemów i radzenia sobie z emocjami. Nagrody w konkursie Miasta Dzieci i Wydawnictwa Edgard mogą Ci w tym pomóc!

Ratujmy Mikołaja. Konkurs Ratujmy Mikołaja. Konkurs

Gwiazdkowa komedia dla całej rodziny z mnóstwem piosenek i Krzysztofem Kowalewskim w roli najbardziej ulubionego Świętego wszystkich dzieciaków. Biegun Północny ma kłopoty. Gwiazdka pod znakiem zapytania. Ktoś porwał Świętego Mikołaja! Miasto Dzieci i Kino Świat zapraszają do udziału w Mikołajowym konkursie!

wszystkie
Czytelnia
Pomysły na andrzejkowe wróżby

Listopad to miesiąc niezwykły. Wchodzimy w niego tanecznym, halloweenowym krokiem, żeby potem w ciszy i zadumie wspominać bliskich, którzy odeszli. Koniec listopada także jest wyjątkowy. Zbliżają się ANDRZEJKI! A jeśli Andrzejki, to zabawa, wróżby i swawole! Chcielibyście sobie przypomnieć wróżby z dzieciństwa? Szukacie pomysłów na nowe andrzejkowe wróżenie? Zapraszamy!

Faworytki jesieni - gruszki na talerzu dziecka

Doskonałe na surowo, ale równie pyszne jako składnik deseru, sałatki, kompotu czy sosu. Klapsy, faworytki czy lukasówki – ich cudny aromat to wcale nie obietnica gruszek na wierzbie.

Zakupy
dodaj produkt
Masz dość zmartwień, problemów i stresu? Te warsztaty internetowe uproszczą Ci życie
Rabat 10% od 26.11 do 6.12 - Zapraszamy do skorzystania z rabatu na zabawki drewniane z kuponem 10Drewno
Oferujemy pomysłowe artykuły, które pozwolą stworzyć piękne dzieła.
Te warsztaty internetowe są dla Ciebie!
Odbierz prezent od Miasta Dzieci!
 
KALENDARZ WYDARZEŃ
grudzień 
dzisiaj
Pn Wt śr Cz Pt So Nd
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031    
nasi eksperci
Wojciech Eichelberger
Psycholog, psychoterapeuta, współtwórca Instytutu Psychoimmunologii
Aneta Strelau
Dietetyk kliniczny z wieloletnim doświadczeniem
zadaj pytanie