Badanie Dzieci a czas przed ekranem: aż 83 proc. polskich dzieci regularnie sięga po smartfony, a 40 proc. wchodzi w świat online przed 6. rokiem życia

Dyskusja wokół higieny cyfrowej najmłodszych zyskuje w Polsce nowy, instytucjonalny wymiar, stając się jednym z kluczowych punktów odniesienia dla planowanych zmian w systemie edukacji. Temat ten stał się przedmiotem szerokiej dyskusji również ze względu na ostatni projekt nowelizacji Prawa oświatowego, który od 1 września br. zakłada wprowadzenie zakazu używania telefonów komórkowych w szkołach podstawowych [2].

Zapowiedziane regulacje wpisują się w postulaty ekspertów, m.in. z Instytutu Cyfrowego Obywatelstwa, którzy w tegorocznym raporcie “Internet Dzieci 2026” ponownie zwrócili uwagę na potrzebę systemowego wsparcia rodzin w kształtowaniu zdrowych nawyków ekranowych. Choć ograniczenia na terenie placówek oświatowych stanowią ważny krok, to – jak wskazują środowiska eksperckie – realne wyzwanie związane z zarządzaniem czasem przed ekranem przenosi się do domów, szczególnie w okresie wolnym od zajęć [3]. Ten kontekst społeczny wpisuje się w wyniki najnowszego badania zrealizowanego przez platformę Novakid, internetowej platformy do nauki języka angielskiego dla dzieci. Raport “Dzieci a czas przed ekranem” dostarcza świeżych danych o tym, jak polscy rodzice podchodzą do tematu czasu ekranowego ich dzieci w codziennych realiach.

Z badania Novakid wynika, że najpopularniejszym urządzeniem cyfrowym, z którego korzystają polskie dzieci przynajmniej raz w tygodniu, jest smartfon – wskazało na niego aż 83 proc. respondentów. Na kolejnych miejscach plasują się komputery i laptopy (56 proc.) oraz tablety (48 proc.).

Schemat korzystania ze sprzętu cyfrowego pokazuje, że osobiste urządzenie posiada już blisko co trzecie dziecko w Polsce (32 proc.), a kolejna ⅓ dzieci regularnie korzysta z większej liczby własnych urządzeń. Pozostała grupa opiera się na współdzieleniu zasobów cyfrowych wewnątrz gospodarstwa domowego – 23 proc. dzieci korzysta ze sprzętu wspólnie z rodzicami, a 7 proc. dzieli tablet czy komputer z rodzeństwem. Zaledwie 6 proc. polskich rodziców deklaruje, że ich pociechy w ogóle nie używają urządzeń cyfrowych.

Fakt posiadania przez dzieci własnych urządzeń negatywnie przekłada się na czas spędzany przed ekranem: o ile w wieku 4-6 lat średni dzienny wymiar wynosi 2,3 godziny, o tyle u dzieci w wieku 10-12 lat rośnie on do 2,7 godziny. Co alarmujące, Polska na tle pozostałych badanych państw (Rumunia, Turcja, Włochy) plasuje się na drugim miejscu ze średnią na poziomie 2.4 godziny. Pierwsze miejsce zajęły dzieci z Turcji z niewielką przewagą – 2.5 godziny czasu przed ekranem dziennie.

Badanie wykazało też, w jakim wieku polskie dzieci zaczynają mieć dostęp do urządzeń cyfrowych. Aż 31 proc. badanych deklaruje, że ich pociechy rozpoczęły swoją przygodę z ekranem w wieku zaledwie 4-6 lat, a kolejne 8 proc. wskazuje na wiek poniżej 4. roku życia. Oznacza to, że niemal 40 proc. polskich dzieci wchodzi w świat online jeszcze przed rozpoczęciem edukacji wczesnoszkolnej.

– Wiek, w którym dzieci po raz pierwszy stykają się z ekranami, stale się obniża. Dla nich technologia nie jest nowinką, lecz naturalnym elementem otoczenia. Skoro dzieci zaczynają korzystać z urządzeń, zanim jeszcze nauczą się dobrze pisać i czytać, to na nas – dorosłych – spoczywa obowiązek ukierunkowania tego procesu. Zamiast demonizować technologię, warto od samego początku proponować dziecku treści, które wspierają rozwój mowy, logicznego myślenia czy naukę języków poprzez zabawę – mówi Adrienne Landry, główna metodolożka w Novakid.

Patrząc na ogólne zestawienie, połowa polskich rodziców deklaruje, że pozwala swoim dzieciom spędzać czas przed ekranem od 1 do 3 godzin dziennie, a 23 proc. badanych poszerza ten czas od 3 do 5 godzin dziennie. Co ciekawe, większość badanych w Polsce (59 proc.) uważa ten wymiar czasowy za odpowiedni, podczas gdy 35 proc. twierdzi, że jest on zbyt długi.

– Współczesna technologia jest nieodłącznym elementem codzienności najmłodszych i kluczem do rozwoju ich przyszłych kompetencji, dlatego dążenie do całkowitej eliminacji ekranów rzadko przynosi oczekiwane skutki. Kluczowe jest jednak przesunięcie akcentu z samej długości korzystania z urządzeń na jakość podejmowanych aktywności. Czas spędzony przed ekranem może być wartościowy, o ile rozrywkę zastąpimy formatami interaktywnymi, które stymulują rozwój intelektualny i logiczne myślenie – tłumaczy Adrienne Landry, główna metodolożka w Novakid.

Jak wynika z raportu Novakid, polskie dzieci w Internecie szukają przede wszystkim treści rozrywkowych, a po szeroko pojęte źródła, aplikacje i platformy edukacyjne sięgają w drugiej kolejności. Do najczęściej wybieranych aktywności należą granie w gry online (68 proc.) oraz szeroko pojęta rozrywka, taka jak oglądanie filmów na YouTube czy platformach streamingowych (48 proc.).

Dla porównania, z zasobów internetowych i aplikacji w celach edukacyjnych korzysta 26 proc. dzieci, natomiast dedykowane platformy do nauki języków obcych wybiera 23 proc. z nich.

Największe zmiany w higienie cyfrowej dzieci w wieku 4-12 lat pojawiają się wraz z nadejściem wakacji. Aż 38 proc. polskich rodziców przyznaje, że w okresie letnim czas spędzany przez dzieci przed ekranem wzrasta o 1-2 godziny dziennie, a u 17 proc. badanych ten wzrost wynosi nawet 3-4 godziny.

Dla wielu rodzin powrót do standardowych limitów bywa powodem konfliktów. Aż 54 proc. ankietowanych deklaruje, że czasami ma trudności z “odciągnięciem” swoich dzieci od urządzeń, a dla 18 proc. rodziców jest to stały problem, który regularnie prowadzi do kłótni.

Aby edukować dzieci w zakresie higieny cyfrowej i ustalać z nimi granice korzystania z urządzeń cyfrowych, polscy rodzice sięgają po różne metody. W obliczu tych trudności badani najchętniej decydują się na strategię opartą na dialogu i komunikacji (65–75 proc. wskazań w pytaniach otwartych). Na drugim miejscu stawiają wprowadzanie twardych zasad i limitów (20-25 proc.), a 15-20 proc. decyduje się na organizowanie alternatywnych aktywności offline, takich jak spacery, gry planszowe czy wspólne obowiązki domowe.

– Czy winowajcą konfliktów jest sam czas spędzany przed ekranem? Nie. Badania wskazują na to, że 67 proc. polskich rodziców uważa, że byliby spokojniejsi o swoje dzieci, gdyby wiedzieli, że spędzają one swój czas w Internecie na platformach lub aplikacjach edukacyjnych. Nie chodzi o skrócenie czasu spędzanego przed ekranem, ale o to, by był on spędzany w sposób rozwojowy. Całkowity zakaz korzystania z telefonów podczas wakacji nigdy nie przyniesie rodzicom żadnych korzyści, ale nadanie struktury i celu codziennemu korzystaniu z ekranów mogłoby pomóc złagodzić te obawy – mówi Max Azarov, CEO i współzałożyciel Novakid.