OPTO-DYSLEKSJA

DYSLEKSJA:

Wg słów D. Berlina (1887) - rzadkie formy zaburzenia uczenia się, objawiające się skrajnymi trudnościami w nauce czytania i pisania słów przy zastosowaniu tradycyjnych metod nauczania, które okazały się skuteczne do wszystkich innych dzieci. A wg. Światowej Federacji Neurologii (ŚFN) z Dallas (1968), zaburzenia występujące u dzieci, które pomimo typowych doświadczeń szkolnych mają niepowodzenia w opanowaniu sprawności językowych w zakresie czytania, czynności pisania i poprawnej pisowni, niezależnych od ich zdolności intelektualnych. Polscy badacze, zespołu prof. H. Spionek, uważają, że zaburzenia rozwojowe (zaburzenia tempa, rytmu i dynamiki rozwoju funkcji poznawczych, wzrokowych, słuchowych i ruchowych) dziecka są przyczyną powstawania dysleksji. Istnieje tez koncepcja neurofizjologiczna – mówiąca o dominacji mózgowej, wg której trudności z opanowaniem umiejętności czytania i pisania powiązane są z brakiem ukształtowania dominacji jednej z półkul mózgowych. Niektórzy badacze, między innymi P. Blanchard, M. E. Kripatrik, B. Hallgren - upatrują przyczyn dysleksji w zaburzeniach emocjonalnych. A. Le Gall twierdzi wręcz, że "czytanie i pisanie symbolizują wymagania świata dorosłych wobec dzieci i dzieci wrażliwe, uczuciowe w pewnych okolicznościach mogą wymagania te odrzucić". Czynnikami patogennymi byłyby więc urazy psychiczne i stres.

CZYM JEST AKOMODACJA OKA I WIDZENIE OBUOCZNE:

Akomodacja oka to zjawisko, proces polegający na zmianach ułożenia mięśni oka, dzięki którym człowiek może dobrze widzieć zarówno z bliska jak i z daleka. Soczewka zmieniając swój kształt sprawia, że obraz który widzimy jest ostry i wyraźny. Jeśli praca tych mięśni z jakiegoś powodu jest zaburzona to soczewka przyjmuje niewłaściwy kształt w stosunku do tego co chcemy zobaczyć (w stosunku do odległości na jaką spoglądamy) i obraz który widzimy jest rozmazany, nieostry. Jeśli mięśnie soczewki są przemęczone, nadmiernie wysilane, bo zbyt długo, zbyt często spoglądamy z bliska (w monitor komputera, telewizora, czasopisma zapisane drobnym drukiem) to dochodzi do skurczu – spazmu akomodacyjnego - który powoduje, że ciągle mamy problemy z prawidłowym widzeniem, szybko się męczymy, czasami boli nas głowa, bywa nam niedobrze podczas pracy przy komputerze, tekst na który patrzymy jest niestabilny, pulsuje, przemieszcza się nieznacznie – dzieci mają trudności w nauce czytania i pisania i unikają tych czynności.

Widzenie obuoczne – to proces dzięki któremu świat na który patrzymy nie jest płaski, widzimy go w trójwymiarze. Każde z naszych oczu patrzy na pewien wycinek rzeczywistości. Na wysokości naszego nosa pola widzenia obu oczu nachodzą na siebie, pokrywają się – dzięki temu widzimy przedmioty trójwymiarowo. Nasze oczy ściśle z sobą współpracują byśmy mogli prawidłowo widzieć lecz czasami ich praca nie jest kompatybilna, i pole wspólnego widzenia jest np. zbyt małe... Wtedy obraz jaki pojawia się na siatkówce oka (tekst, rysunek, stół, krzesło pokoju...) jest rozdwojony, podwójny – bardzo trudno w takich warunkach uczyć się czytać i pisać.

Uwaga! - Blisko 80 procent informacji dociera do nas dzięki oczom, jak żyć i rozwijać się jeśli połowa tych informacji do człowieka nie dociera.

I druga bardzo ważna uwaga. Dziecko, które ma problemy ze wzrokiem nie wie, że źle widzi!

JAKIE SĄ NAJCZĘŚCIEJ SPOTYKANE ZABURZENIA AKOMODACJI:

a) wykorzystanie zbyt małej części amplitudy akomodacji;

b) za mała sprawność (wytrzymałość) akomodacji;

c) nierówne akomodacje;

ad. a) Pomimo potencjalnie dużej amplitudy oko wykorzystuje tylko niewielką jej część, zbyt małą aby swobodnie czytać lub pisać. Moc oka nie odpowiada odległości na jaką patrzymy i obraz powstaje niewyraźny.

ad. b) Oko jest w stanie utworzyć ostry, wyraźny obraz, ale nie może go utrzymać przez dłuższy czas. Podczas częstej zmiany odległości na jaką patrzymy (blisko – daleko) po kilku cyklach akomodacja działa coraz wolniej, aż do zauważalnego zjawiska pogorszenia się ostrości zarówno daleko jak i blisko.

ad. c) Podczas gdy jedno oko widzi wyraźnie drugie tworzy obraz zamazany ponieważ ustawia się na inną niż wymagana odległość. W skrajnych wypadkach prowadzi to do dwojenia obrazu.

W wyniku zaburzeń akomodacji oka i zaburzeń widzenia obuocznego dzieci mają trudności w nauce czytania i pisania. Ponieważ tekst na który patrzą jest nieostry, rozdwojony, przemieszczający się lub pulsujący. Jego ostrość jest chwilami lepsza, chwilami gorsza, przez co obraz jest niestabilny. Dziecko, które ma zaburzenia widzenia nie wie, że źle widzi, nie ma porównania, w konsekwencji nie umie powiedzieć nam o swoich problemach.

Zaburzenia akomodacji oka i widzenia obuocznego nie są chorobą, nie są wadą wzroku, choć mogą być z nią powiązane, są najczęściej czasową dysfunkcją – którą w większości przypadków można usunąć odpowiednią higieną życia i ćwiczeniami w gabinetach optometrycznych bądź okulistycznych..

Końcowym efektem psychologicznym zaburzeń akomodacyjnych oka podobnie jak w przypadku dysleksji i problemów z koncentracją uwagi – jest obniżona samoocena i nieumiejętność sprawnego funkcjonowania w społeczeństwie. Dzieci stają się sfrustrowane i zestresowane w wyniku czego mogą być agresywne lub nadmiernie nieśmiałe, zamykać się w sobie lub szukać ucieczki od problemu i akceptacji w środowiskach patologicznych.

JAKIE SĄ OBAJWY OPTO-DYSLEKSJI:

Objawy dysleksji i zaburzeń akomodacji oka tożsame z objawami dysleksji:

Pisania:

• trudności z utrzymaniem pisma w liniaturze zeszytu
• trudności w przepisywaniu
• trudności w pisaniu ze słuchu
• mylenie liter b-p, d-b, d-g, u-n, m-w, n-w (inwersja statyczna) s-z, dz-c, sz-s, o-a, ł-l, ę-e
• trudności w pisaniu wyrazów ze zmiękczeniami, dwuznakami, głoskami tracącymi dźwięczność
• opuszczanie drobnych elementów liter, gubienie liter, opuszczanie końcówek i cząstek wyrazów
• błędy ortograficzne wynikające ze słabszej pamięci wzrokowej
• zniekształcanie graficznej strony pisma
• wolne tempo pisania
• trudności w różnicowaniu wyrazów podobnie brzmiących (np. bułka - półka);
• złe rozmieszczenie pracy pisemnej w przestrzeni;

Czytania:

• wolne tempo, niepewne, "wymęczone",
• błędy w czytaniu: zamiana liter, opuszczanie liter, zamiana brzmienia, nieprawidłowe odczytywanie całych wyrazów
• trudności we właściwej intonacji czytanej treści – zbytnia koncentracja na technice obniża rozumienie czytanej treści
• rozpoznawanie napisów po cechach przypadkowych – zgadywanie
• opuszczanie linii lub odczytanie jej ponownie, gubienie miejsca czytania;
• opuszczanie całego wiersza
• zmiana kolejności liter i wyrazów,
• przestawianie liter w wyrazie, co zmienia jego sens;
• niechęć do czytania, zwłaszcza głośnego
• trudności w dzieleniu dłuższych wyrazów na sylaby i syntezie sylab;
• trudności w wyszukaniu najistotniejszej myśli w tekście.

PRZYCZYNY ZABURZŃ AKOMODACYJNYCH OKA I WIDZENIA OBUOCZNEGO:

· Nadmierna ilość działań wymagających pracy z bliska

· Stresy, napięcia

· Niewłaściwa higiena życia

Opto-dysleksja to nie wyrok!

Można się jej pozbyć - odpowiednimi ćwiczeniami wykonanymi pod okiem specjalisty!!! Lecz niestety specjalistów tych w Polsce jest niewielu. Dlatego bardzo ważna jest profilaktyka oraz prawidłowa pielęgnacja oczu i całego organizmu w życiu codziennym.

OPTO-DYSLEKSJA, A RODZIC:

Jak pomóc dziecku, które ma problemy z czytaniem i pisaniem? Jeśli tylko zauważymy u dziecka już w wieku przedszkolnym szczególną niechęć do kolorowania, tzw. „wyjeżdżanie za linie”, częste mylenie liter podczas prób czytania, szybką rezygnację z czytania czy pisania - nie nazywajmy go leniuchem, czy flejtuchem - zgłośmy nasze spostrzeżenia nauczycielowi, zapytajmy o poradę psychologa przedszkolnego, zgłośmy się z dzieckiem do okulisty, który potrafi rozpoznać nie tylko wady wzroku ale również zaburzenia akomodacji oka i widzenia obuocznego lub do optyka okularowego - optometrysty, który również umie rozpoznać te zaburzenia.

OPTO-DYSLEKSJA, A NAUCZYCIEL:

Dyslektycy i opto-dyslektycy muszą mieć powierzane zadania, role i obowiązki, którym są w stanie sprostać, w organizowaniu procesu uczenia powinna uczestniczyć również klasa (praca w grupach na lekcjach, wspólne przygotowywanie referatów w domu). Nauczyciel powinien także mieć szeroki zakres umiejętności dotyczących sposobów radzenia sobie ze stresem, odnalezienia się w trudnych sytuacjach, konstruktywnego redukowania napięć agresywnych u dzieci.

Pani profesor Marta Bogdanowicz, wybitny znawca problematyki dysleksji i autorka wielu publikacji na ten temat, stworzyła coś na kształt dekalogu dla nauczycieli pracujących z dyslektykami. Zawarła w nim hasła mówiące o tym, czego nauczyciel nie może czynić i hasła mówiące o tym, co mogą robić (porady).

Nauczyciele NIE mogą:

- traktować ucznia jako chorego, kalekiego, leniwego czy niezdolnego

- karać i wyśmiewać w nadziei, że zmobilizuje to ucznia do pracy

- łudzić się, że dziecko z tego wyrośnie lub wyleczy się

- oczekiwać, że problem jest krótkotrwały i bez specjalistycznej pomocy zaniknie niebawem

- ograniczać uczniowi zajęć pozalekcyjnych w nadziei na poświęcenie większej ilości czasu na czytanie i pisanie

Nauczyciel POWINIEN:

- starać się zrozumieć ucznia: jego potrzeby, możliwości i ograniczenia

- próbować jak najwcześniej zaobserwować trudności ucznia i skonsultować je ze specjalistą

- być w stałym kontakcie z poradnią, rodzicami i czuwać nad sprawnym przebiegiem informacji między nimi a szkołą

- postarać się zaobserwować co najskuteczniej pomaga dziecku

- skonstruować indywidualny program wymagań wobec ucznia z dysleksją

Prof. Bogdanowicz zaznacza, że nauczyciel, a także inne środowiska, takie jak poradnie, rodzina, lekarze, muszą być życzliwymi sojusznikami dla dziecka z opisanymi wyżej trudnościami. Na mocy swoistego kontraktu pomiędzy środowiskami, w jakich egzystuje młody człowiek, musi powstać atmosfera wsparcia, bezpieczeństwa i chęci współpracy. Ważne tu są nie tylko metody techniczne, ale i zwrócenie uwagi na dziecięcą wrażliwość, na charakterystyczną dla dziecka sugestywność, ale i spostrzegawczość.

PROFILAKTYKA:

Na co dzień....

· Jak najczęściej spoglądaj w dal

· Rób częste, kilku minutowe przerwy (na spoglądanie w dal, odprężenie, gimnastykę) podczas pracy przy komputerze, oglądania telewizji, czytania gazet i książek, pracy na lekcji!

· Dbaj o relaks - odstresowanie

· Zdrowo się odżywiaj

· Dbaj o odpowiednią ilość snu

Ogólne przykłady ćwiczeń oka:

· Nawilżające: mruganie i ziewanie

· Odprężające: zasłanianie oczu dłońmi na kilka minut, tak by osiągnąć maksymalną ciemność

· Odprężające: obserwacja przedmiotów odległych (drzewa, dachy domów, chmury)

· Odprężające: „kąpiele” słoneczne

· Usprawniające: ruchy obrotowe ciała pobudzające mikrodrgania gałki ocznej

· Usprawniające: „rysowanie” palcem lub nosem ósemek w powietrzu

OBECNA SYTUACJA W POLSCE:

1. Polskie społeczeństwo nic nie wie o problemie

2. Brakuje odpowiednio wykształconych optometrystów (w całej Polsce jest ich ok. 90-u) i okulistów!!!!

3. Brakuje gabinetów specjalistycznej pomocy dzieciom dotkniętym w/w zaburzeniami

4. Nie przeprowadza się badań przesiewowych wykrywających w/w zaburzenia

5. Nie ma kanonu zaleceń profilaktycznych

6. Nie znamy dokładnej liczby dzieci mających w/w problemy

7. Nie ma ustawy ostatecznie i szczegółowo regulującej uprawnienia optometrystów

Badania przesiewowe (czyli rozpoznawanie liter, cyfr, czy znaczków z odległości kilku metrów z zasłoniętym jednym okiem) prowadzone w poradniach dzieci zdrowych nie są miarodajne, są niewystarczające. Nie wychwytują wszystkich problemów ze wzrokiem tylko niektóre! Nie sprawdzają widzenia obuocznego. Nie sprawdzają widzenia z bliska. Okuliści w swych gabinetach najczęściej skupiają się na chorobach i wadach oczu, pomijając problemy widzenia obuocznego i akomodacji, chyba że gołym okiem widoczny jest zez.

HASŁO AKCJI

Kim jest optometrysta?

Optometrysta to:

1. osoba, ukończyła studia wyższe i uzyskała tytuł magistra oraz ukończyła studia podyplomowe z optometrii obejmujące co najmniej 600 godzin kształcenia zawodowego;

2. osoba, która ukończyła studia wyższe i uzyskała tytuł magistra na kierunku fizyka w zakresie optometrii

W Polsce, podobnie jak w innych krajach Europy istnieje zawód optometrysty. Wiodącym ośrodkiem kształcącym optometrystów w kraju jest Akademia Medyczna w Poznaniu (program dwuletniego kształcenia podyplomowego). Szczegółowe informacje: Storna internetowej Ministerstwa Zdrowia www.mz.gov.pl

Dlaczego „lub okulisty”?

Dlatego, że tylko nieliczni okuliści zajmują się zaburzeniami akomodacji oka i widzenia obuocznego.

Dlaczego dyslektyka?

Dlatego, że objawy zaburzeń akomodacji oka i widzenia obuocznego są tożsame z objawami dysleksji.

Choć dysleksja wydaje się być powszechna to jednak wciąż jej mechanizmy nie są do końca poznane, być może jedną z przyczyn jest pomijanie w badaniach nad dysleksją zaburzeń widzenia, wynikających ze złej pracy mięśni soczewki oka (akomodacja oka) i braku współpracy pomiędzy obydwoma naszymi oczami (widzenie obuoczne).

AKACJA – CEL:

Co naszym zdaniem powinno się zmienić w Polsce aby dzieci z w/w zaburzeniami miały szansę rozwijać się prawidłowo?

1. powinien nastąpić wzrost świadomości społeczeństwa polskiego (rodziców, lekarzy pediatrów, okulistów i pierwszego kontaktu, pielęgniarek szkolnych i środowiskowych, nauczycieli i wychowawców, psychologów, pedagogów, reedukatorów, terapeutów i wszystkich innych osób pracujących z dziećmi) na temat zaburzeń akomodacji oka i widzenia obuocznego, ich skutków zdrowotnych, wpływu na rozwój intelektualny i emocjonalny oraz profilaktyki zdrowotnej

2. powinny zostać opracowane powszechne sposoby badań, rehabilitacji i profilaktyki zdrowotnej w/w zaburzeń

3. powinny nastąpić zmiany w podejściu do problemu – zmiany mentalności - (obecnie pomija się te zaburzenia w powszechnych badaniach oczu) i sposobach pracy z dziećmi w środowisku medycznym i optycznym

4. powinny zostać wprowadzone ustawowe zmiany do badań przesiewowych oka dzieci zdrowych (wystarczy dodać kilka prostych czynności do badań przesiewowych, aby móc wykrywać w/w zaburzenia)

5. powinny powstać nowe miejsca badań i rehabilitacji w/w zaburzeń w całej Polsce (obecnie jest ich kilkadziesiąt, a dzieci do badań i być może rehabilitacji tysiące)

6. powinna zostać uchwalona ustawa o zawodzie optyka okularowego (obecny stan prawny nie reguluje obowiązków i uprawnień optometrystów – utrudniając osobom z w/w zaburzeniami dotarcie do fachowej i kompleksowej pomocy)

Biorąc pod uwagę powyższe uważam, że opto-dysleksja to plaga wstydliwa dla współczesnej medycyny. I rzecz warta pochylenia się dla kiełkującej w Polsce optometrii.

Znamy tyle sposobów leczenie ciężkich chorób, a nic nie robimy ze zwykłym skurczem mięśni akomodujących i z zaburzoną (a nie wadliwą) ich pracą. Nie sprawdzamy w badaniach przesiewowych i w badaniach specjalistycznych w gabinetach okulistycznych pracy obu oczu (przecież nie patrzymy na świat każdym z osobna). Wiedza na temat tych zaburzeń w naszym społeczeństwie jest znikoma. Zastanawiam się jakie są tego wszystkiego przyczyny... Czy może, dzieje się tak tylko dlatego, że nie chce nam się nam się przeprowadzać rehabilitacji zesztywniałych lub zbyt wiotkich mięśni znajdujących się w oku...? Nie mamy takiej wiedzy i takich umiejętności żeby ćwiczyć z dzieckiem mięśnie oczu...? Czy może są jakieś inne przyczyny zaniedbania tego tematu, zaniedbania wszystkich dzieci w Polsce, które z tak błahych powodów nie mogą się w pełni rozwijać!

Wiedza na temat zaburzeń procesów widzenia, nie jest wiedzą tajemną. Sposoby przywracania sprawności widzenia, nie są szczególnie skomplikowane i nie możliwe do realizacji.

Czas najwyższy zająć się dziećmi rozpoczynającymi przygodę ze szkołą i edukacją kompleksowo i fachowo. Nie osiągniemy tego czekając aż coś się samo wydarzy. Dlatego też namawiam osoby kompetentne w tym temacie do zorganizowania gabinetów diagnostycznych i rehabilitacyjnych, do poszerzania wiedzy na ten temat, a młodych ludzi do studiowania wiedzy jaką jest optometria.

W akcję Zabierz dyslektyka do optyka-optometrysty lub okulisty włączają się:

Fundacja Mama www.fundacjamama.pl

czasopismo Bliżej Przedszkola

poradnia Terapeuta

Centrum Poradnictwa Psychologiczno-Zawodowego ABBA www.cppz-abba.home.pl/cppz

Krajowa Rzemieślnicza Izba Optyczna

Polskie Towarzystwo Optometrii i Optyki www.ptoo.pl

Polski Portal Edukacyjny www.interklasa.pl

Portal "Wszystko na temat oświaty" Wydawnictwa Verlag Dashofer www.eduinfo.pl

wortal dla rodziców edziecko.pl oraz casopismo Dziecko www.edziecko.pl

Urząd Dzielnicy Ochota m.st Warszawy

Urząd Dzielnicy Wilanów m.st. Warszawy

Zapraszamy urzędy miast, dzielnic i gmin, instytucje, firmy komercyjne do współorganizowania z nami szkoleń dla rodziców, nauczycieli, psychologów, pedagogów, reedukatorów, pielęgniarek szkolnych i wszystkich innych osób pracujących z dziećmi.

Pierwsze szkolenie mamy już za sobą - 4 października 2007 r. odbyło się szkolenie w Urzedzie Dzielnicy Wilanów. Następne planowane jest w Urzedzie Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy.

Organizatorem akcji jest: Wortal Miasto Dzieci oraz powstająca właśnie Fundacja Akademia Młodych.

Zobacz tez inne artykuły dotyczące tego tematu:

Plan szkoleń

Wykład dotyczący problemów z widzeniem u dzieci zdrowych

Moje dziecko słabo czyta i pisze

Bajka dla opto-dyslektyków

Ilustracja do "Bajki dla opto-dyslektyków" autorka Barbara Kuropiejska