Percepcja wzrokowa, a opto-dysleksja w procesie nauki pisania i czytania

Procesy pamieciowe, nauka

Jednym z podstawowych elementów nauki w szkole jest zapamiętywanie. Ogólnie rzecz ujmując obecnie wyróżnia się dwa rodzaje pamięci: pamięć świeżą, krótkotrwałą (powstałą pod wpływem bodźców i wrażeń zmysłowych) i oraz pamięć trwałą, w której wyróżniamy pamięć percepcyjną (deklaratywną) i motoryczną (proceduralną). Proces zamiany pamięci świeżej w trwałą następuje dzięki zjawisku konsolidacji które odbywa się na poziomie komórkowym w mózgu.

Wszyscy zapewne zgodzą się z twierdzeniem, że pierwszym i niezbędnym warunkiem prawidłowo przebiegającego procesu nauki, a wszczególności nauki pisania i czytania jest prawidłowo przebiegające postrzeganie wzrokowe (percepcja wzrokowa). A niezbędnym warunkiem prawidłowo przebiegającego procesu spostrzegania wzrokowego jest anatomicznie prawidłowo zbudowany i funkcjonalnie sprawny analizator wzrokowy (krótko mówiąc zdrowe i sprawne oczy).

Zaburzenia percepcji wzrokowej

Percepcja wzrokowa może być zakłócona na skutek nie skorygowanej wady wzroku oraz zaburzeń pracy mięśni oka (akomodacja i konwergencja) dlatego jest to pierwsza rzecz, którą należy sprawdzić, gdy zauważymy u dziecka jakiekolwiek zaburzenia spostrzegania. 

Przyczyny zaburzeń percepcji wzrokowej

Za zaburzenia percepcji wzrokowej odpowiedzialne mogą być:
1. wady narządu wzroku (np. krótkowzroczność, dalekowzroczność, astygmatyzm itp.)
2. zaburzenia w pracy narządu wzroku (zaburzenia procesu widzenia)
3. nieprawidłowe funkcjonowanie części mózgu odpowiedzialnej za analizę i syntezę wzrokową

Nieprawidłowa percepcja wzrokowa bywa jedną z podstawowych przyczyn dysleksji rozwojowej u dzieci. 

Czym jest dysleksja?

Dysleksja - jak podaje na swych stronach Polskie Towarzystwo Dysleksji - są to specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. Spowodowane są zaburzeniami niektórych funkcji poznawczych, motorycznych i ich integracji, uwarunkowanymi nieprawidłowym funkcjonowaniem układu nerwowego.
U dzieci z dysleksją zazwyczaj stwierdza się zaburzenia percepcji wzrokowej, słuchowej oraz integracji percepcyjno-motorycznej. W związku z tym niektórzy badacze zajmujący się zjawiskiem dysleksji mówią np. o dysleksji typu wzrokowego, u której podłoża leżą zaburzenia percepcji i pamięci wzrokowej powiązane z zaburzeniami koordynacji wzrokowo-ruchowej i ruchowo–przestrzennej.

Już 1996 roku na zjawisko dysleksji w powiązaniu z percepcją wzrokową zwracała uwagę dr Zakrzewska – pisząc o tym, że opóźnienia i zaburzenia percepcji wzrokowej - zakłócenie analizy i syntezy w obrębie części korowej analizatora wzroku powoduje u dzieci dyslektycznych trudności w prawidłowym spostrzeganiu oraz zapamiętywaniu graficznego obrazu poszczególnych liter, często różniących się szczegółami i odmiennym kierunkiem. Mogą one charakteryzować się opóźnieniem globalnym lub zaburzeniem funkcji kierunkowej, które ma związek z rozwojem orientacji przestrzennej.

Zaburzenie percepcji wzrokowej oprócz tego, że ma wpływ na czytanie i pisanie, to wpływa również na ogólny rozwój psychoruchowy dziecka. Działa niekorzystnie na proces myślenia konkretno - obrazowego, na kształcenie orientacji kierunkowo - przestrzennej. Powoduje specyficzne trudności w uczeniu się geografii, geometrii, języka rosyjskiego i innych języków obcych (Zakrzewska 1996).

Czym jest OPTO-DYSLEKSJA?

Opto-dysleksja – to zespół specyficznych trudności w nauce pisania i czytania, tak samo, jak w przypadku dysleksji, ale wynikających z zaburzeń pracy mięśni oka. Z zaburzeń postrzegania wzrokowego, czyli z nieprawidłowo przebiegającego procesu widzenia, których przyczyną jest nieprawidłowa praca mięśni akomodujących. Opto-dysleksja jest jednym z rodzajów dysleksji typu wzrokowego.

JAK SPRAWDZIĆ, CZY DZIECKO MA ZABURZENIA AKOMODACJI WZROKU LUB ZABURZENIA WIDZENIA OBUOCZNEGO?

1. Czytanie z bliska i daleka na zmianę

- Należy poprosić by dziecko przeczytało niewielki fragment tekstu w książce (ok. dwóch linijek) następnie prosimy by spojrzało na napis wielkości ok. dwóch, trzech centymetrów znajdujący się na plakacie, tablicy w pewnej odległości od dziecka (takiej która zapewnia zdrowemu oku bardzo dobrą widoczność tego tekstu i jest nie mniejsza niż ok. 2 m, idealną sytuacją by było gdyby dziecko mogło czytać większy tekst z odległości 6 metrów) i przeczytało go głośno.
- Czynność powtarzamy trzy cztery razy.
- Za każdym razem pytając dziecko czy tekst który czyta widzi tak samo jak wcześniej, czy może coś się zmieniło? Pamiętajmy by nie sugerować dziecku, że tekst będzie się rozmywał, pulsował, tracił ostrość... Warto natomiast powiedzieć dziecku, że jego oczy podczas tego ćwiczenia mogą (ale nie muszą) się męczyć i tekst może być widziany w różny sposób. W jaki dziecko określi nam samo... Jeśli się tak stanie to prosimy by powiedziało co się dzieje, JAK JEMU SIĘ WYDAJE. Ważne jest tu to słowo „wydaje” dlatego, że dziecko nie umie dokładnie powiedzieć co się dzieje z jego wzrokiem, ono ma tylko pewne wrażenia wzrokowe. Jeśli się mocno skoncentruje to będzie prawdopodobnie w stanie poprawić ostrość swego widzenia na kilka chwil potrzebnych do wykonania ćwiczenia. A w tym ćwiczeniu chodzi o to, by sprawdzić jak funkcjonują oczy, gdy dziecko jest rozluźnione i nie stara się za wszelką cenę zobaczyć tekstu który mu pokazujemy. Wielokrotne patrzenie w dal i bliż na zmianę - zmusza mięśnie akomodujące do pracy. Jeśli są one słabe, przemęczone, czy w spaźmie akomodacyjnym (skurczu) to czytany przez dziecko tekst z czasem będzie tracił ostrość, tło może żółknąć, głowa zacząć boleć, dziecko zacznie wpatrywać się mocniej w tekst, mrużyć oczy, przechylać głowę, czytać z coraz większym trudem, coraz wolniej itp.

2. Obserwujemy długopis.

- Biorąc do ręki długopis lub ołówek ustawiamy go w odległości ok. 1 m na wysokości nosa dziecka i następnie POWOLI przesuwamy go w kierunku czubka nosa.
- Prosimy dziecko by patrzyło cały czas na czubek długopisu i żeby starało się cały czas bardzo dobrze go widzieć
- Przesuwając długopis bacznie obserwujemy oczy dziecka – im bliżej nosa będzie znajdował się długopis tym bardziej oczy będą się schodziły do środka. Jeśli dziecko ma zaburzone widzenie obuoczne to oczy nie będą pracowały tak samo, może zdarzyć się że jedno z nich na króciutką chwile ucieknie w bok. Dominujące oko przejmie dowodzeni i będzie starało się utrzymać ostry obraz czubka długopisu. Oczy mogą też zacząć poruszać się skokowo... to tez nie jest prawidłowa reakcja.

PAMIĘTAJCIE Państwo jednak, że te ćwiczenia nie są badaniami, one mogą ale nie muszą wykazać, że są jakieś nieprawidłowości w widzeniu. Jakie są i jaki jest ich stopień może określić tylko specjalista – optometrysta, ortoptystka (widzenie obuoczne) lub okulista.

Więcej na temat przyczyn powstawania opto-dysleksji, profilaktyce, rehabilitacji wzroku oraz procesach akomodacji i konwergencji w artykułach:

1. OPTO-DYSLEKSJA grasuje wśród dzieci

2. OPTO-DYSLEKSJA

3. Akcja - Zabierz dyslektyka do optyka-optometrysty lub okulisty