menu
×

Katalog Miasta Dzieci • muzea

Twierdza Wisłoujście – oddział Muzeum Historycznego Miasta Gdańska

Uwaga! Oddział czynny sezonowo. 

Twierdza Wisłoujście to niezwykły zabytek sztuki fortyfikacyjnej. Jej nazwa wywodzi się z czasów, gdy ujście Wisły znajdowało się bezpośrednio na północ od Twierdzy. Miejsce to stanowiło ważny z punktu widzenia strategicznego teren, skąd można było kontrolować ruch statków wychodzących i wchodzących do portu w Gdańsku. Strategiczne znaczenie tego miejsca doceniono bardzo wcześnie. Nie jest wykluczone, że już za panowania książąt pomorskich znajdowała się tu strażnica.

Pierwsze pisane wzmianki o istnieniu strażnicy na miejscu dzisiejszej Twierdzy pochodzą jednak dopiero z połowy XIV wieku. Była to budowla drewniana, nic też dziwnego, że ulegała często zniszczeniu. Pierwsza stała budowla fortyfikacyjna powstała tu już po wyswobodzeniu się Gdańska spod panowania krzyżackiego (1308-1454).

W roku 1482 wzniesiona została murowana cylindryczna wieża, służąca do celów obronnych oraz jako latarnia morska. Na jej szczycie nocą rozpalano ogień wskazujący statkom drogę do portu. Sama wieża nie stanowiła dostatecznej obrony, toteż w okresie wojny polsko-krzyżackiej w latach 1518-21 wzniesiono wokół latarni drewniane umocnienia. Wokół tego rdzenia  w ciągu następnych dziesiątków lat narastały poszczególne obiekty obronne, które złożyły się na całość fortyfikacji Wisłoujścia.

Wiek XVI, a zwłaszcza jego koniec, jest okresem szybkiego rozwoju broni palnej, wzrostu siły burzącej dział, a co za tym idzie, modernizacji fortyfikacji i powstawania nowych systemów obronnych. W Gdańsku stosunkowo wcześnie zdano sobie sprawę z konieczności przedsięwzięcia tych kosztownych lecz niezbędnych dla bezpieczeństwa miasta prac.

W latach osiemdziesiątych XVI wieku wokół wieńca na miejscu drewnianych umocnień wzniesiono czterobastionowy Fort Carré skonstruowany w myśl zasad fortyfikacji nowowłoskich. Bastiony fortu posiadały kazamaty i działobitnie, z których można było prowadzić ogień wzdłuż murów. Ściany bastionów wykonano z cegły, a naroża wzmocniono ciosami kamiennymi. Ostrzał przedpola prowadzono z dział umieszczonych na bastionach. W kazamatach widnieją daty 1586 i 1587 wskazujące na czas ukończenia poszczególnych obiektów fortyfikacyjnych.

Fort Carré otaczała nawodniona fosa, poprzez którą prowadził wjazd do wnętrza umieszczony w murze kurtynowym pomiędzy bastionami i zabezpieczony bramą oraz mostem zwodzonym. Tunel bramy poprowadzono skośnie w stosunku do osi wjazdu, aby zabezpieczyć wnętrze fortu przed ewentualnym rażeniem pociskami. Data 1602, widniejąca na portalu wejściowym fortu, odnosi się do prac końcowych prowadzonych w forcie.

Dla osłonięcia fortu przed bezpośrednim atakiem, wzniesiono według wskazówek włoskiego rzeczoznawcy Hieronima Ferrero w latach 1624-26 tzw. Szaniec Wschodni. Składał się on z 5 bastionów ziemnych poprzedzonych fosą. Analogiczny Szaniec Zachodni znajdował się na drugim brzegu Wisły, naprzeciwko Twierdzy. Umocnienia obu szańców były stale rozbudowywane i uzupełniane w XVIII wieku.

Na lata 1657-58 przypada połączenie w jednolity system obronny fortyfikacji Twierdzy i systemu obronnego miasta. W okresie pruskim i wojen napoleońskich (1793-1914) umocnienia Twierdzy ulegały dalszej modernizacji.

Po I wojnie światowej Twierdza utraciła znaczenie militarne. W okresie międzywojennym pełniła funkcję bazy klubów żeglarskich. W 1945 roku została niemal doszczętnie zniszczona.

Od 1974 r. Twierdza Wisłoujście jest w zarządzie Muzeum Historycznego Miasta Gdańska. Od tego czasu trwają prace ratownicze oraz badania archeologiczne, historyczne i konserwatorskie. Z tego powodu Twierdza dopuszczona jest do zwiedzania jedynie warunkowo. Mimo to, uwzględniając wszelkie niedogodności, warto zobaczyć unikalny zabytek sztuki fortyfikacyjnej, gdzie wciąż czytelne są wszystkie warstwy konserwatorskie dokumentujące jej niezwykłą historię.

W Twierdzy Wisłoujście, jak pozostałych Oddziałach naszego Muzeum, obowiązuje zakaz wprowadzania i wnoszenia zwierząt. Zakaz nie dotyczy psów przewodników.

o.




Adres:

Gdańsk, ul. Stara Twierdza 1


Kontakt:

58 76 79 164
twierdza.wisloujscie@mhmg.pl
http://www.mhmg.pl/index.php?oddzial=7

Twierdza Wisłoujście – oddział Muzeum Historycznego Miasta Gdańska

sob
13.08.2016
bitwa morska piknik historyczny
Wakacje, Lato w mieście

Bitwa Morska –inscenizacja plenerowa w Twierdzy Wisłoujście

13 sierpnia 2016 r. o godzinie 21:30 Muzeum Historyczne Miasta Gdańska przedstawi kolejną odsłonę „Bitwy Morskiej”. Wydarzenie będzie miało atrakcyjną oprawę – o historii tego wyjątkowego miejsca mają opowiedzieć lasery, pirotechnika, muzyka, mapping 3D oraz „Czarna Perła”, która odegra rolę galeonu „Żółty Lew”. Widownia będzie zlokalizowana przy ulicy Starowiślnej w dzielnicy Nowy Port. „Wszystkie elementy […]

Więcej
sob
06.08.2016
bitwa morskaierdzy Wisłoujście
Wakacje, Lato w mieście

Bitwa Morska – rekonstrukcja

Muzeum Historyczne Miasta Gdańska w tym roku wychodzi naprzeciw oczekiwaniom i sugestiom widzów Bitwy Morskiej z lat poprzednich. Po raz pierwszy całe wydarzenie trwać będzie przez dwa weekendy (6 i 13 sierpnia) podczas Jarmarku Dominikańskiego. W pierwszy weekend sierpnia pod hasłem: „Twierdza Wisłoujście szykuje się do bitwy – Zobacz jak wyglądał XVII wiek w Gdańsku” […]

Więcej
wt-śr
16.08-31.08.2016
muzeum historyczne miasta gdanska 2016 lato
Wakacje, Lato w mieście

Codzienność w Przedmiotach – wystawa

„Codzienność w Przedmiotach” – wystawa czasowa w Twierdza Wisłoujście Muzeum Historycznego Miasta Gdańska. Życie codzienne toczące się na przestrzeni wieków w Twierdzy Wisłoujście jest tematem przygotowywanej przez Muzeum Historyczne Miasta Gdańska wystawy „Codzienność w przedmiotach. Badania archeologiczne w Twierdzy Wisłoujście”. Ekspozycja ma stanowić,zgodnie z intencją jej twórców, dodatkowe narzędzie narracji związanej z życiem dawnych Gdańszczan. […]

Więcej
sob
29.09.2012
Festyn historyczny
Inne

Festyn historyczny

Pożegnanie lata z Muzeum Historycznym Miasta Gdańska
Festyn historyczny “Wehikuł Czasu” w Twierdzy Wisłoujście.
Plenerowa lekcja historii dla całej rodziny.

Więcej
sob
24.09.2011
piknik Twierdza Wisłaoujscie Gdańsk
Inne

piknik Twierdza Wisłaoujscie Gdańsk

W sobotę 24 września
w godzinach 10-17 w Twierdzy Wisłoujście
odbędzie się piknik pt. “Wehikuł Czasu”. Na imprezę zaproszone zostaną grupy rekonstrukcyjne z okolic Trójmiasta: Oliwska Drużyna Najemna Inogici, Chorągiew Hrabiego Bolingbroke oraz 12 Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego.

Więcej
sob
16.04.2011

Inne

impreza rekonstrukcyjna

Muzeum Historyczne Miasta Gdańska zaprasza na imprezę rekonstrukcyjną “BITWA MORSKA. OBLĘŻENIE TWIERDZY WISŁOUJŚCIE” 16 kwietnia 2011 (sobota) w godz. 11.00 – 16.00. Nabrzeże przy przeprawie promowej przez Wisłę – ul. Starowiślna.

Więcej