Karnawa na ludowo

Wspczenie rodzicom i nauczycielom karnawa kojarzy si z hucznymi balami, obfitym jedzeniem i niesamowitymi strojami przebieracw. Na balach karnawaowych dla dzieci krluj stroje rodem z modnych bajek czy telewizyjnych kreskwek. Mamy, wic na jednym balu 5 Batmanw, 3 Spidermanw czy kilka czarodziejek z ksiyca. Z jednej strony, co roku pojawiaj si nowe postacie, a z drugiej wszyscy i tak w rezultacie wygldaj podobnie.

Moe, wic w tym roku warto spróbowa czego nowego? Odkry dawno zapomniane tradycje i zorganizowa karnawa na ludowo?

Na pocztku warto sobie zda spraw skd wzia si tradycja zwyczajów karnawaowych.
Ich korzenie sigaj czasów antycznych. W podobnym czasie do wspóczesnego karnawau obchodzono wita wczesnowiosenne ku czci bogów. Najbardziej popularne byy tzw. Dionizje obchodzone ku czci Dionizosa (Bakchosa, Bachusa). Bóg ten by patronem ycia, soca, ale te wanie kwitnienia rolin, winnej latoroli i wina. Z pochodami ku czci boga Dionizosa wie si te pochodzenie samego sowa karnawa. Jedna z etymologii mówi o tym, e karnawa jest zwizany z aciskim carrus navalis, którym nazywano ód na, koach czyli pojazd Dionizosa pojawiajcy si na ulicach miast podczas obchodów powitania wiosny. Inne wyjanienie nazwy jest zwizane ze starowoskim carne vale czyli obrzdowym poegnaniem misa przed wielkim postem. Wzorowany na antycznych korzeniach karnawa jest do dzisiaj obchodzony w Europie bardzo hucznie. Jest to tradycyjnie czas taców, maskarad i pochodów rónego rodzaju przebieraców. Dawniej najbardziej znana ze swych karnawaowych zwyczajów bya Wenecja, ale tradycja karnawau jest te popularna w caych Woszech, Portugalii, Hiszpanii, Francji czy Niemczech.

Skoro znamy ju pocztki karnawaowych obchodów warto przypomnie sobie, jakie zwyczaje karnawaowe wi si z polsk tradycj. Wiele z naszych rodzimych obrzdów ma wyranie ródziemnomorskie pochodzenie, a zaszczepione zostay prawdopodobnie przez woskich osadników sprowadzonych do Polski przez królow Bon Sforz.

W Polsce karnawa nazywany by zapustami.
Nazwa ta pochodzi zapewne od sowa zapuszcza, czyli zaczyna post, który zaczyna si zaraz po karnawale. Pocztkowo, wic zapustami zwano tylko jeden dzie przed rod popielcow, czyli zapustny wtorek. Jednak z czasem zapusty wyduano - do 3 ostatnich dni karnawau, caego tygodnia, a z czasem nazwa zapusty przyja si na cay okres zabaw karnawaowych, czyli od Nowego Roku lub wita Trzech Króli a do rody popielcowej.
W caym karnawale bawiono si gono i hucznie. Jednak nasilenie tych zabaw przypada wanie na ostatni zapustny okres karnawau. Wtedy to po wsiach chodziy grupy przebieraców. Byy to wesoe korowody rónych postaci w strojach i maskach. Czasem za przebranie wystarczyo stare ubranie czy czerniona wglem lub sadz twarz. W zalenoci od regionu Polski postacie te miay wasne nazwy i zwizane byy z nimi róne zwyczaje. Byy to najczciej postacie budzce lk i strach, wystpujce czsto w opowiadanych wieczorami bajkach i opowieciach. Mamy, wic w obchodach zapustnych postaci znane z wczeniejszych obchodów koldniczych, a wic turonia, niedwiedzia, koz czy konia. Charakterystyczna bya tez posta bociana lub urawia, którzy byli symboliczn zapowiedzi zbliajcej si wiosny. Karnawa to czas troch na opak, wic równie przebieracy mogli by mczyznami przebranymi za kobiety lub kobietami przebranymi za mczyzn. W obchodach zapustnych nie mogo te zabrakn postaci dziada z bab, diaba oraz Cyganów. Korowody przebieraców oprócz piewów i taców czsto te zaczepiay przechodniów czy urzdzay róne figle i psoty. Jednak wszystko to byo traktowane z przymrueniem oka, gdy wierzono, e postacie te przynosz dostatek i urodzaj oraz s zapowiedzi rychego nadejcia wyczekiwanej przez ludzi wiosny.
Bogactwo zwyczajów karnawaowych w rónych regionach Polski jest ogromne i pewnie o kadym z nich mona byoby napisa odrbny artyku.

Co z tego bogatego repertuaru mona wykorzysta wspóczenie?
Chcc urzdzi karnawaowy bal na ludowo warto zacz od wizyty w miejscowym muzeum. Czsto mona dowiedzie si w nim o ciekawych lokalnych zwyczajach zwizanych z karnawaem. Warszawiakom polecam Pastwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie (www.ethnomuseum.pl), gdzie na wystawie „Polskie obrzdy doroczne” mona zobaczy stroje i maski przebieraców zapustnych z rónych czci Polski. Mog one stanowi inspiracj dla rodziców i nauczycieli w wymylaniu nowych strojów na bale karnawaowe. Stroje takie mona przygotowa w prosty sposób wykorzystujc stare ubrania czy niepotrzebne materiay. Cao mona dopeni maskami wykonanymi z kolorowego kartonu. Dzieci mog je przyozdobi wedug wasnego pomysu kredkami czy papierem samoprzylepnym. atwa w wykonaniu moe by maska bociana, niedwiedzia lub koza. Ciekaw postaci moe by te Cyganka zrobiona z kartonu i czarnej oraz czerwonej krepiny. Du rol moe mie tu do odegrania uzdolniony plastycznie rodzic lub nauczyciel plastyki w szkole lub przedszkolu. Warto zachci dzieci do rozmowy z dziadkami na temat karnawaów, które oni pamitaj. Na wsiach i w niektórych miastach czsto do dzisiaj popularne s obchody przebieraców, wic moe starsze osoby bd mogy powiedzie co dzieciom z wasnego dowiadczenia.

Jednak na samym balu stroje i maski nie wystarcz.
Warto podczas takiej zabawy wprowadzi tace i zabawy wystpujce dawniej podczas karnawau. Tutaj polecam sign do literatury zwizanej z danym regionem, aby wykorzysta dawne zabawy z okrelonego terenu. Na Mazowszu mona wykorzysta zabaw kurpiowsk „To z góry, to na dó” czy zabaw dzieci owickich wzorowan na tacu dorosych „Klepoku”. Taki bal to te dobry moment, aby nauczy dzieci kroków tradycyjnych taców ludowych jak krakowiak, kujawiak, mazur czy oberek. Ciekawym pomysem moe by te konkurs na najadniejszy strój poczony z konkursem na temat dawnych zwyczajów karnawaowych. Trzeba te pamita, aby na takim balu nie zabrako tradycyjnych sodkich smakoyków -pczków czy faworków.

Taki bal karnawaowy na ludowo moe by ciekawym, nowym dowiadczeniem zarówno dla dzieci jak i dla nauczycieli oraz rodziców. Nauczycielom polecam t form szczególnie, gdy moe to by dobra okazja do poznania wasnego regionu i do realizacji w praktyce idei edukacji regionalnej.


Agata Smagaa – asystent muzealny w Dziale Naukowo – Owiatowym Pastwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Przydatna literatura:
„Karnaway w kulturze” Wojciech Dudzik
„Polskie tradycje i obyczaje rodzinne” Barbara Ogrodowska

 
Pom si nam rozwija. Podziel si tym artykuem na Facebooku:
zostaw komentarz
Twoje imi lub nick
CAPTCHA Image Przeaduj
Przepisz kod z obrazka
Twj komentarz Wylij komentarz
komentarze
Zosia
2012-01-07 13:28:24
Super sprawa. Uwielbiam bale karnawalowe! Jak byam maa przebieraam si za ksiniczki ;) Teraz przebieram creczk :) W tym roku idzie do fajnego miejsca w Gdasku http://www.radsas-sport.pl na bal sperbohaterw :) przebiera si za kobiet kota :))

Nicolly
2012-02-24 09:51:33
Zajrzalam tu kiedys przez paezprdyk szukajac ciekawego czytadla i od razu mnie wciagnelo Bardzo podoba mi sie Twoj styl pisania. Pozdrawiam i czekam na kolejne posty

Bojan
2012-02-24 14:20:58
Dzien dobry.Gratulacje z poodwu niezle napisanego posta.Sporo mozna odszukac w internecie na ten temat ale tutaj autor wszystko przedstawia jak trzeba.Czesc!

W każdy czwartek wysyłamy najświeższe wiadomości
o imprezach dla dzieci, pomysłach na zabawy i konkursach
z atrakcyjnymi nagrodami. Wśród czytelników losujemy bezpłatne zaproszenia! Zapisz się - to nic nie kosztuje!
wybierz region: 
wpisz email:
akceptuję politykę prywatności
zobacz, jak wygląda newsletter

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

zapisz się na newsletter


Czytelnia
Jak zrobi stroiki wielkanocne?

Stroiki wielkanocne to niepowtarzalna ozdoba witecznego stou. Ich tworzenie wymaga odrobiny pracy i cierpliwoci, ale efekt nie zastpi nawet najdroszej ozdoby kupionej w sklepie. Zapraszamy do wsplnej zabawy w... stroiki wielkanocne!

Czy karmi dzieci nowalijkami?

Kiedy z utsknieniem oczekujemy pierwszych oznak wiosny, a w sklepach pojawiaj si kolorowe i pysznie wygldajce nowalijki, Fake Watches Online For Sale trudno oprze si pokusie, eby nie sign po, pene barw i wieoci, warzywa. Moe warto jednak chwil poczeka? Mimo, e warzywa maj zasuon opini prawdziwego rda witamin, co do nowalijek - sprawa nie jest tak oczywista.

Odbierz prezent od Miasta Dzieci!
Zakupy
dodaj produkt
Internetowe warsztaty dla zestresowanych Mam
Kreatywne zabawki, ktre wpyn pozytywnie na rozwj Twojego dziecka.
 
KALENDARZ WYDARZEŃ
kwiecie 
dzisiaj
Pn Wt r Cz Pt So Nd
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930    
nasi eksperci
Wojciech Eichelberger
Psycholog, psychoterapeuta, współtwórca Instytutu Psychoimmunologii
Aneta Strelau
Dietetyk kliniczny z wieloletnim doświadczeniem
zadaj pytanie