Karnawa na ludowo

Wspczenie rodzicom i nauczycielom karnawa kojarzy si z hucznymi balami, obfitym jedzeniem i niesamowitymi strojami przebieracw. Na balach karnawaowych dla dzieci krluj stroje rodem z modnych bajek czy telewizyjnych kreskwek. Mamy, wic na jednym balu 5 Batmanw, 3 Spidermanw czy kilka czarodziejek z ksiyca. Z jednej strony, co roku pojawiaj si nowe postacie, a z drugiej wszyscy i tak w rezultacie wygldaj podobnie.

Moe, wic w tym roku warto spróbowa czego nowego? Odkry dawno zapomniane tradycje i zorganizowa karnawa na ludowo?

Na pocztku warto sobie zda spraw skd wzia si tradycja zwyczajów karnawaowych.
Ich korzenie sigaj czasów antycznych. W podobnym czasie do wspóczesnego karnawau obchodzono wita wczesnowiosenne ku czci bogów. Najbardziej popularne byy tzw. Dionizje obchodzone ku czci Dionizosa (Bakchosa, Bachusa). Bóg ten by patronem ycia, soca, ale te wanie kwitnienia rolin, winnej latoroli i wina. Z pochodami ku czci boga Dionizosa wie si te pochodzenie samego sowa karnawa. Jedna z etymologii mówi o tym, e karnawa jest zwizany z aciskim carrus navalis, którym nazywano ód na, koach czyli pojazd Dionizosa pojawiajcy si na ulicach miast podczas obchodów powitania wiosny. Inne wyjanienie nazwy jest zwizane ze starowoskim carne vale czyli obrzdowym poegnaniem misa przed wielkim postem. Wzorowany na antycznych korzeniach karnawa jest do dzisiaj obchodzony w Europie bardzo hucznie. Jest to tradycyjnie czas taców, maskarad i pochodów rónego rodzaju przebieraców. Dawniej najbardziej znana ze swych karnawaowych zwyczajów bya Wenecja, ale tradycja karnawau jest te popularna w caych Woszech, Portugalii, Hiszpanii, Francji czy Niemczech.

Skoro znamy ju pocztki karnawaowych obchodów warto przypomnie sobie, jakie zwyczaje karnawaowe wi si z polsk tradycj. Wiele z naszych rodzimych obrzdów ma wyranie ródziemnomorskie pochodzenie, a zaszczepione zostay prawdopodobnie przez woskich osadników sprowadzonych do Polski przez królow Bon Sforz.

W Polsce karnawa nazywany by zapustami.
Nazwa ta pochodzi zapewne od sowa zapuszcza, czyli zaczyna post, który zaczyna si zaraz po karnawale. Pocztkowo, wic zapustami zwano tylko jeden dzie przed rod popielcow, czyli zapustny wtorek. Jednak z czasem zapusty wyduano - do 3 ostatnich dni karnawau, caego tygodnia, a z czasem nazwa zapusty przyja si na cay okres zabaw karnawaowych, czyli od Nowego Roku lub wita Trzech Króli a do rody popielcowej.
W caym karnawale bawiono si gono i hucznie. Jednak nasilenie tych zabaw przypada wanie na ostatni zapustny okres karnawau. Wtedy to po wsiach chodziy grupy przebieraców. Byy to wesoe korowody rónych postaci w strojach i maskach. Czasem za przebranie wystarczyo stare ubranie czy czerniona wglem lub sadz twarz. W zalenoci od regionu Polski postacie te miay wasne nazwy i zwizane byy z nimi róne zwyczaje. Byy to najczciej postacie budzce lk i strach, wystpujce czsto w opowiadanych wieczorami bajkach i opowieciach. Mamy, wic w obchodach zapustnych postaci znane z wczeniejszych obchodów koldniczych, a wic turonia, niedwiedzia, koz czy konia. Charakterystyczna bya tez posta bociana lub urawia, którzy byli symboliczn zapowiedzi zbliajcej si wiosny. Karnawa to czas troch na opak, wic równie przebieracy mogli by mczyznami przebranymi za kobiety lub kobietami przebranymi za mczyzn. W obchodach zapustnych nie mogo te zabrakn postaci dziada z bab, diaba oraz Cyganów. Korowody przebieraców oprócz piewów i taców czsto te zaczepiay przechodniów czy urzdzay róne figle i psoty. Jednak wszystko to byo traktowane z przymrueniem oka, gdy wierzono, e postacie te przynosz dostatek i urodzaj oraz s zapowiedzi rychego nadejcia wyczekiwanej przez ludzi wiosny.
Bogactwo zwyczajów karnawaowych w rónych regionach Polski jest ogromne i pewnie o kadym z nich mona byoby napisa odrbny artyku.

Co z tego bogatego repertuaru mona wykorzysta wspóczenie?
Chcc urzdzi karnawaowy bal na ludowo warto zacz od wizyty w miejscowym muzeum. Czsto mona dowiedzie si w nim o ciekawych lokalnych zwyczajach zwizanych z karnawaem. Warszawiakom polecam Pastwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie (www.ethnomuseum.pl), gdzie na wystawie „Polskie obrzdy doroczne” mona zobaczy stroje i maski przebieraców zapustnych z rónych czci Polski. Mog one stanowi inspiracj dla rodziców i nauczycieli w wymylaniu nowych strojów na bale karnawaowe. Stroje takie mona przygotowa w prosty sposób wykorzystujc stare ubrania czy niepotrzebne materiay. Cao mona dopeni maskami wykonanymi z kolorowego kartonu. Dzieci mog je przyozdobi wedug wasnego pomysu kredkami czy papierem samoprzylepnym. atwa w wykonaniu moe by maska bociana, niedwiedzia lub koza. Ciekaw postaci moe by te Cyganka zrobiona z kartonu i czarnej oraz czerwonej krepiny. Du rol moe mie tu do odegrania uzdolniony plastycznie rodzic lub nauczyciel plastyki w szkole lub przedszkolu. Warto zachci dzieci do rozmowy z dziadkami na temat karnawaów, które oni pamitaj. Na wsiach i w niektórych miastach czsto do dzisiaj popularne s obchody przebieraców, wic moe starsze osoby bd mogy powiedzie co dzieciom z wasnego dowiadczenia.

Jednak na samym balu stroje i maski nie wystarcz.
Warto podczas takiej zabawy wprowadzi tace i zabawy wystpujce dawniej podczas karnawau. Tutaj polecam sign do literatury zwizanej z danym regionem, aby wykorzysta dawne zabawy z okrelonego terenu. Na Mazowszu mona wykorzysta zabaw kurpiowsk „To z góry, to na dó” czy zabaw dzieci owickich wzorowan na tacu dorosych „Klepoku”. Taki bal to te dobry moment, aby nauczy dzieci kroków tradycyjnych taców ludowych jak krakowiak, kujawiak, mazur czy oberek. Ciekawym pomysem moe by te konkurs na najadniejszy strój poczony z konkursem na temat dawnych zwyczajów karnawaowych. Trzeba te pamita, aby na takim balu nie zabrako tradycyjnych sodkich smakoyków -pczków czy faworków.

Taki bal karnawaowy na ludowo moe by ciekawym, nowym dowiadczeniem zarówno dla dzieci jak i dla nauczycieli oraz rodziców. Nauczycielom polecam t form szczególnie, gdy moe to by dobra okazja do poznania wasnego regionu i do realizacji w praktyce idei edukacji regionalnej.


Agata Smagaa – asystent muzealny w Dziale Naukowo – Owiatowym Pastwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Przydatna literatura:
„Karnaway w kulturze” Wojciech Dudzik
„Polskie tradycje i obyczaje rodzinne” Barbara Ogrodowska

 
Pom si nam rozwija. Podziel si tym artykuem na Facebooku:
zostaw komentarz
Twoje imi lub nick
CAPTCHA Image Przeaduj
Przepisz kod z obrazka
Twj komentarz Wylij komentarz
komentarze
Zosia
2012-01-07 13:28:24
Super sprawa. Uwielbiam bale karnawalowe! Jak byam maa przebieraam si za ksiniczki ;) Teraz przebieram creczk :) W tym roku idzie do fajnego miejsca w Gdasku http://www.radsas-sport.pl na bal sperbohaterw :) przebiera si za kobiet kota :))

Nicolly
2012-02-24 09:51:33
Zajrzalam tu kiedys przez paezprdyk szukajac ciekawego czytadla i od razu mnie wciagnelo Bardzo podoba mi sie Twoj styl pisania. Pozdrawiam i czekam na kolejne posty

Bojan
2012-02-24 14:20:58
Dzien dobry.Gratulacje z poodwu niezle napisanego posta.Sporo mozna odszukac w internecie na ten temat ale tutaj autor wszystko przedstawia jak trzeba.Czesc!

W każdy czwartek wysyłamy najświeższe wiadomości
o imprezach dla dzieci, pomysłach na zabawy i konkursach
z atrakcyjnymi nagrodami. Wśród czytelników losujemy bezpłatne zaproszenia! Zapisz się - to nic nie kosztuje!
wybierz region: 
wpisz email:
akceptuję politykę prywatności
zobacz, jak wygląda newsletter

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

zapisz się na newsletter


Proste ycie w 21 dni
Konkursy
Potworny konkurs z... potworem! Potworny konkurs z... potworem!

Wielkimi krokami zblia si halloween. Dzie, ktry wzbudza wiele emocji i ktry - wedug opinii psychologw - oswaja wiele dziecicych lkw. To doskonay moment, by o tych lkach rozmawia, czyta i stawi im czoa. Moe pomc w tym wsplna lektura ksiki Wydawnictwa CzyTam - "Potrzebuj mojego potwora". Zapraszamy do udziau w konkursie!

wszystkie
Czytelnia
Cukierek albo psikus - Halloween w Polsce

31 padziernika, wieczr. Syszysz gone stukanie do drzwi. Otwierasz.„Trick or Treat!" woaj dzieciaki z ssiedztwa poprzebierane za niesamowite chochliki, wampiry, wiedmy, zwierzaki i ksiniczki. W Kanadzie, USA i wielu innych miejscach to normalny i oczekiwany widok. Dzieci dostan cukierki - a jeli nie, pewnie pozostawi po sobie posmarowan past do zbw klamk lub „przeraajcy" licik na wycieraczce. W Polsce - zabawa w „Cukierek albo psikus" raczej przyjmowana jest z niechci, niezrozumieniem lub oniemieleniem. Dzieci czsto bardzo chciayby sprbowa - ale rodzice troch si boj.

Jesiennie i jabkowo

Z czym kojarz Wam si jabka? Z szarlotk? Z sokiem? Robaczkiem w zielonym kubraczku ("..i ojciec i matka jadali wci jabka...?") A moe z wadz krlewsk? Zota Polska Jesie i pikne, pachnce i soczyste jabka... Zachcamy bycie korzystali z darw Pani Jesieni, bo to najlepszy moment. Zapraszamy do dziau jesiennych smakoykw - znajdziecie tam ciekawe przepisy na jabkowe witaminki dla maych niejadkw.

Zakupy
dodaj produkt
Dugopisy, owki i inne przybory, ktre sprawi, e nauka stanie si przyjemnoci.
Deska sedesowa wolnoopadajca przyjazna dla dzieci
Oferujemy produkty wspomagajce rozwj dziecka. Zapraszamy!
Masz do zmartwie, problemw i stresu? Te warsztaty internetowe uproszcz Ci ycie
Odbierz prezent od Miasta Dzieci!
 
KALENDARZ WYDARZEŃ
padziernik 
dzisiaj
Pn Wt r Cz Pt So Nd
  12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  
nasi eksperci
Wojciech Eichelberger
Psycholog, psychoterapeuta, współtwórca Instytutu Psychoimmunologii
Aneta Strelau
Dietetyk kliniczny z wieloletnim doświadczeniem
zadaj pytanie

Gekregen materiaal is van hier verpletterende webapplicatie