Moje dziecko słabo czyta i pisze

A może jakaś zbiorowa halucynacja...? Czy może wręcz psychologiczna manipulacja rodem z pierwszej lepszej sekty...

Niestety nie.  

Większość współczesnych dzieci, z różnych przyczyn, boryka się z problemem niemożności wręcz nauczenia się w stopniu zadawalającym czytania i pisania - a przecież te dwie czynności są niezbędne do rozwoju intelektualnego oraz powiązanego z nim rozwoju emocjonalnego. Bo przecież kłopoty w szkole, czyli słabe lub wręcz złe wyniki w nauce, prowadzą do obniżenia poczucia własnej wartości, izolacji dziecka w środowisku, frustracji i wynikającej z niej agresji lub zamykania się w sobie i nadmiernej nieśmiałości.

Jakie są przyczyny takiego stanu rzeczy? Czy przypadkiem wina nie leży po stronie naszych wygórowanych wymagań? Po stronie rozwoju cywilizacyjnego zapominającego o naszych ludzkich, fizycznych ograniczeniach...? A może zamiast doskonale opanowanych umiejętności płynnego czytania i sprawnego pisania powinien uczyć się np. współżycia w grupie rówieśników? Czy oby na pewno oko i dłoń, a także kręgosłup i mózg sześciolatka są przystosowane do kilkugodzinnego siedzenia w ławce i patrzenia w podręczniki i zeszyty?

Zastanówmy się, co robiły dzieci pół wieku temu, by rozwijać się intelektualnie i emocjonalnie? A co robiły pół epoki temu? A czego nie robią w tym samym stopniu współczesne dzieci? 

Z pewnością dzisiejsze dzieci są o wiele inteligentniejsze od dziecka, którym opiekował się mamut z „Epoki lodowcowej”, ale czy ich rozwój emocjonalny przyspieszył w tym samym stopniu, co intelektualny...?

Mam wrażenie, że rozwój emocjonalny człowieka nie nadąża za swym bystrymi i szybkim jak błyskawica bratem - rozwojem intelektualnym – ich drogi się rozeszły. A czy w takim razie więzy scalające tę rodzinę jeszcze istnieją?

Coraz częściej mówi się o tym, że dla młodego człowieka bardzo istotny jest harmonijny rozwój – a czy przypadkiem tej harmonii nie zakłóca wszechstronny i bez żadnych ograniczeń dostęp do komputera i telewizji (przecież już nawet trzylatki spędzają godziny przed ekranem), czy nie zakłóca go też coraz wcześniejszy obowiązek szkolny ograniczający naturalną dziecięcą potrzebę ruchu, świeżego powietrza i wszechobecnego fantazjowania?

Prawda o nas jest taka, że aby czytać płynnie i pisać pięknie musimy umieć też chodzić po drzewach i tworzyć swoje małe prywatne mity.

Powszechnie wiadomo, że nasze oczy pracują prawidłowo, gdy mogą patrzeć i blisko i daleko, gdy są zamknięte w nocy i nie przemęczane w dzień.

Nasz kręgosłup rozwija się prawidłowo, gdy możemy się ruszać bez ograniczeń, gdy nie zmuszamy go do zastygania na zbyt długo w jednej pozycji.

Nasz mózg rozwija się zachwycająco, gdy dostarczane mu są zróżnicowane bodźce pozbawione drastycznych, traumatycznych cech i na dodatek odżywiamy się zdrowo i śpimy tyle, by miał on czas na twórcze przemyślenia.

Wszystkie nasze czynności intelektualne są niestety powiązane z rozwojem fizycznym i fizjologią, o czym czasami zapominamy.  

Do póki dziecko jest małe cieszymy się każdą jego myślą głośno wypowiedzianą, podziwiamy każdy jego pomysł twórczo zrealizowany, zachwycamy się niekonwencjonalnym postępowaniem i otwartością na nowe, łatwością tworzenia innych światów... A gdy nadchodzi czas szkoły – nagle zakazujemy mu tego wszystkiego, wtłaczamy w ramy pożądanych zachowań i poprawnych odpowiedzi na pytania. Nakazujemy siedzieć cicho i uczyć się tak by nauczyciele i rodzice byli zadowoleni, by inni wokół okazali się gorsi, słabsi... By przyszłość którą z takim zapałem rysujemy była osiągalna na wyciągnięcie ręki... I zapędzamy siebie i nasze dzieci w kozi róg frustracji z powodu niemożności realizacji naszych wspaniałych wizji, w świat dziecięcych łez i poniżenia.

Ale czy tak musi być? Czy istnieje jakaś recepta na ten stan?

Receptą jest zdrowy rozsądek, miłość okazywana dziecku i uważna obserwacja.  

Zdrowy rozsądek nakaże nam przystopowanie – jeśli się rozpędzimy w naszym tworzeniu dziecka i jego świata.  

Miłość wysyłając posłańca jakim jest szacunek – nie zezwoli nam negować wartości naszego dziecka, gdy nie osiąga przez nas wyznaczonych celów

A uważna obserwacja pozwoli umiejętnie stymulować rozwój naszego dziecka zarówno intelektualny jak i emocjonalny.

Lecz jeśli już się stało! Jeśli brak czasu, brak wiedzy, uwagi poświęcanej dziecku albo wręcz przeciwnie nasze nadmierne dobre chęci spowodowały, że przegapiliśmy moment w którym nasze dziecko zaczęło mieć kłopoty z nauką czytania i pisania, to co mamy zrobić? Gdzie szukać ratunku?

Zapewne pierwsze hasło jakie przychodzi człowiekowi do głowy w związku z zaburzeniami w czytaniu i pisaniu – to dysleksja.

Specjaliści podają kilka definicji dysleksji, a jeszcze więcej hipotez przyczyn jej powstawania.

Dysleksja – wg słów D. Berlina (1887) - rzadkie formy zaburzenia uczenia się, objawiające się skrajnymi trudnościami w nauce czytania i pisania słów przy zastosowaniu tradycyjnych metod nauczania, które okazały się skuteczne do wszystkich innych dzieci. A wg. Światowej Federacji Neurologii (ŚFN) z Dallas (1968), zaburzenia występujące u dzieci, które pomimo typowych doświadczeń szkolnych mają niepowodzenia w opanowaniu sprawności językowych w zakresie czytania, czynności pisania i poprawnej pisowni, niezależnych od ich zdolności intelektualnych.

Jak czytamy na stronach Polskiego Towarzystwa Dysleksji „pierwsze polskie badania zespołu prof. H. Spionek koncentrowały się na poszukiwaniach przyczyn zaburzeń dyslektycznych we właściwościach rozwojowych dziecka. Wykazywały one, że zaburzenia tempa, rytmu i dynamiki rozwoju funkcji poznawczych, wzrokowych, słuchowych i ruchowych są jedną z głównych i bezpośrednich przyczyn wywołujących specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu. (...) Zgodnie z koncepcją H. Spionek, specyficzne trudności w nauce pisania i czytania polegają na istotnym obniżeniu sprawności (...) funkcji słuchowych, wzrokowych i kinestetyczno-ruchowych. Dzieci, u których stwierdzono parcjalne zaburzenia tych funkcji - to właśnie dzieci dyslektyczne.”  

Istnieje tez koncepcja neurofizjologiczna – mówiąca o dominacji mózgowej. „Niektórzy autorzy wiążą trudności z opanowaniem umiejętności czytania i pisania z brakiem ukształtowania dominacji jednej lub drugiej półkuli mózgowej.”

„Niektórzy badacze, między innymi P. Blanchard, M. E. Kripatrik, B. Hallgren - upatrują przyczyn dysleksji w zaburzeniach emocjonalnych. A. Le Gall twierdzi wręcz, że "czytanie i pisanie symbolizują wymagania świata dorosłych wobec dzieci i dzieci wrażliwe, uczuciowe w pewnych okolicznościach mogą wymagania te odrzucić". Czynnikami patogennymi byłyby więc urazy psychiczne i stres. Fakt częstego współwystępowania zaburzeń rozwoju uczuciowego z trudnościami w czytaniu i pisaniu - bywa przez różnych badaczy odmiennie interpretowany. W jednych koncepcjach - to co jest uznawane za przyczynę, bywa w innych koncepcjach traktowane jako objaw zaburzeń.

Mimo tak diametralnych różnic w poglądach naukowców na temat wzajemnych związków między tymi zaburzeniami, praktycy są dość zgodni, co do potrzeby - równocześnie z ćwiczeniami korekcyjnymi - prowadzenia terapii pedagogicznej z elementami psychoterapii.”

Jak pomóc dziecku, które ma problemy z czytaniem i pisaniem?

Jeśli tylko zauważymy u dziecka już w wieku przedszkolnym szczególną niechęć do kolorowania, tzw. „wyjeżdżanie za linie”, częste mylenie liter podczas prób czytania, szybką rezygnację z czytania czy pisania – nie etykietujmy je leniuchem, czy flejtuchem – zgłośmy nasze spostrzeżenia nauczycielowi, zapytajmy o poradę psychologa przedszkolnego, zgłośmy się z dzieckiem do okulisty który potrafi rozpoznać nie tylko wady wzroku ale również zaburzenia akomodacji oka i widzenia obuocznego lub do optyka okularowego, który również umie rozpoznać te zaburzenia.

Bardzo częsta przyczyną niechęci do nauki czytania i pisania są wady wzroku lub zaburzenia akomodacji oka i zaburzenia widzenia obuocznego. Nie zawsze te zaburzenia idą w parze z wadą wzroku, często jest tak, że zdrowe oko źle widzi z powodu przemęczenia, czy niewłaściwej higieny życia. Zbyt częstego patrzenia w komputer, telewizor i wielogodzinnego „ślęczenia” nad tekstem. Złe widzenie oka polega w takich przypadkach na tym że czytany tekst rozdwaja się (chwilami płynnie przechodząc w wyraźny i czysty), przemieszcza, pulsuje, tło żółknie, linijki się zlewają... Jest to zjawisko bezbolesne i na tylko małouchwytne dla dziecka, że nie potrafi ono o nim opowiedzieć! Dostrzega je i umie zakomunikować dopiero podczas badania i ćwiczeń na fotelu optyka okularowego (optometrysty). Zaburzenia akomodacji oka i widzenia obuocznego powodują po części takie same objawy jak dysleksja.

Opto-dysleksja 

Opto-dysleksja - to zespół specyficznych trudności w nauce pisania i czytania, tak samo jak w przypadku dysleksji, ale wynikających z zaburzeń pracy mięśni oka. Z zaburzeń postrzegania wzrokowego, czyli z nieprawidłowo przebiegającego procesu widzenia, których przyczyną jest nieprawidłowa pracą mięśni akomodujących. Opto-dysleksja jest jednym z rodzajów dysleksji typu wzrokowego. 

Pisania:

trudności z utrzymaniem pisma w liniaturze zeszytu  
trudności w przepisywaniu  
trudności w pisaniu ze słuchu  
mylenie liter b-p, d-b, d-g, u-n, m-w, n-w (inwersja statyczna) s-z, dz-c, sz-s, o-a, ł-l, ę-e  
trudności w pisaniu wyrazów ze zmiękczeniami, dwuznakami, głoskami tracącymi dźwięczność
opuszczanie drobnych elementów liter, gubienie liter, opuszczanie końcówek i cząstek wyrazów
błędy ortograficzne wynikające ze słabszej pamięci wzrokowej  
zniekształcanie graficznej strony pisma  
wolne tempo pisania  
trudności w różnicowaniu wyrazów podobnie brzmiących (np. bułka - półka);  
złe rozmieszczenie pracy pisemnej w przestrzeni;  

Czytania:

wolne tempo, niepewne, "wymęczone",  
błędy w czytaniu: zamiana liter, opuszczanie liter, zamiana brzmienia, nieprawidłowe odczytywanie całych wyrazów  
trudności we właściwej intonacji czytanej treści – zbytnia koncentracja na technice obniża rozumienie czytanej treści  
rozpoznawanie napisów po cechach przypadkowych – zgadywanie  
opuszczanie linii lub odczytanie jej ponownie, gubienie miejsca czytania;  
opuszczanie całego wiersza  
zmiana kolejności liter i wyrazów,  
przestawianie liter w wyrazie, co zmienia jego sens;  
niechęć do czytania, zwłaszcza głośnego  
trudności w dzieleniu dłuższych wyrazów na sylaby i syntezie sylab;  
trudności w wyszukaniu najistotniejszej myśli w tekście.

Jak zatem łatwo zauważyć powodów trudności w pisaniu i czytaniu może być kilka. Choć dysleksja wydaje się być powszechna to jednak wciąż jej mechanizmy nie są do końca poznane, być może jedną z przyczyn jest pomijanie w badaniach nad dysleksją zaburzeń widzenia, wynikających ze złej pracy soczewki oka (akomodacja oka) i braku współpracy pomiędzy obydwoma naszymi oczami (widzenie obuoczne).

Więcej na temat zaburzeń akomodacji oka i widzenia obuocznego można przeczytać w artykule „Problemy szkolne z pisaniem i czytaniem”

Polecamy również artykuły z kategorii Opto-dysleksja, akomodacja oka i widzenie obuoczne