Zdrowy uśmiech naszych oczu

Jak zbudowane jest oko?

Każde oko (osadzone w oczodole na miękkiej wyściółce z tkanki tłuszczowej) otoczone jest siecią zewnętrznych mięśni ocznych, które poruszają nimi we wszystkich kierunkach. Obie gałki oczne są bardzo precyzyjnie ze sobą zestrojone po to, by umożliwić nam obuoczną obserwację otoczenia. Gałkę oczną otaczają oprócz mięśni także błony – twardówka, spojówka, rogówka, a także naczyniówka. Przednia część naczyniówki jest połączona z ciałem rzęskowym wyposażonym w mięsień rzęskowy, a także z tęczówką. Mięsień okrężny przy tęczówce reguluje stopniem rozwarcia źrenicy. Warstwę wewnętrzną naczyniówki stanowi siatkówka oka (retina). Jest ona zbudowana m.in. z komórek wzrokowych wśród których rozróżniamy pręciki i czopki. Na siatkówce znajduje się plamka żółta, będąca miejscem o największym skupieniu czopków i z tego powodu cechuje się największą wrażliwością na barwy i światło. Nieco niżej znajduje się plamka ślepa - miejsce pozbawione komórek światłoczułych i dlatego niewrażliwe na światło. Jest miejscem zbiegu nerwów łączących komórki światłoczułe z nerwem wzrokowym.

A wnętrze oka wypełnia ciecz wodnista, soczewka i ciało szkliste.

Widzenie to proces skomplikowany, wielopoziomowy i wciąż badany. Jedno jest pewne jeśli spojrzenie obojga oczu skierowane jest równocześnie na jeden punkt, powstaje trójwymiarowy obraz optyczny i właśnie na tym polega podstawowa własność układu optycznego człowieka. Gdy patrzymy na przedmiot ustawiony bardzo daleko od nas osie patrzenia obu oczu ustawione są prawie równolegle. Jeżeli przedmiot ten będziemy zbliżali w naszym kierunku, to mięśnie gałek ocznych będą zmieniać położenie gałek tak, aby osie widzenia podążały za tym przedmiotem, a tym samym przecięły się. Zjawisko to nosi nazwę konwergencji. Im bliżej oczu znajdzie się dany przedmiot, tym osie patrzenia przetną się pod większym kątem. Analizując ten kąt mózg człowieka wnioskuje o odległości obserwowanego przedmiotu od oczu. Gdyby zatem człowiek wyposażony był w tylko jedno oko bardzo trudno byłoby mu określać odległość obserwowanego przedmiotu od siebie.

Co ma wpływ na to jak widzimy?

W prawidłowo zbudowanym oku na proces widzenia wpływ ma przede wszystkim praca mózgu i jego interpretacja tego na co patrzymy, a także nasz stan psychiczny! Stresy, pośpiech, niewłaściwa higiena życia... Lecz niestety najczęściej te aspekty są pomijane podczas wizyt w gabinetach okulistycznych (nie tylko w Polsce). Dlatego też ważne jest byśmy sami mieli tego świadomość i umieli sobie samym i swoim dzieciom pomóc.  

Dziś, godzinami wpatrujemy się w ekran telewizora, monitor komputera, czytamy gęsto drukowane magazyny, funkcjonujemy przy sztucznym oświetleniu. Jesteśmy społeczeństwem obrazkowym: obserwujemy rzeczy i uczymy się świata "z bliskiej odległości". Dla oczu to nienaturalny, ciągły lecz konieczny wysiłek, by w pełni wykorzystać osiągnięcia nowoczesności. Ceną jest pogorszenie wzroku.

Jak dbać o oczy, by dobrze widzieć? By odczuwać komfort i przyjemność podczas patrzenia? By dostrzeganie szczegółów rzeczywistości nie było przykre i męczące...?

Przede wszystkim należy zmienić swoje nawyki, przyzwyczajenia, które powodują utratę ostrości widzenia, zaczerwienienia, łzawienia, zmęczenie, bóle głowy, a u dzieci niechęć do czytania. Ważne jest byśmy nie spędzali bez odpoczynku wielu godzin przed komputerem, telewizorem, czytając książki... Byśmy często spoglądali w dal (gdy patrzymy w dal mięśnie siatkówki oka rozluźniają się -  oko wypoczywa). Odpoczywali, spali niezbędną do pełnego relaksu i regeneracji ilość godzin. A wiedząc o tym, że nie unikniemy wielogodzinnego wysiłku dla oczu np. pracując przy komputerze, czy ucząc się do egzaminów - świadomie i z premedytacją - ćwiczyli oczy! Treningiem oczu, ćwiczeniami relaksacyjnymi i terapią psychologiczną możemy czasami więcej zdziałać dobrego dla naszych oczu niż korekcją okularami (szczególnie, gdy jest źle dobrana).

Jak przygotować się do ćwiczeń oczu?

Niektóre podstawowe ćwiczenia nie wymagają żadnych przygotowań – wystarczy, że budząc się rano – zamrugamy kilka razy szybko powiekami, położymy dłonie na oczy na parę chwil. Zaczerpniemy kilka głębokich wdechów. Rozmasujemy kark i pogimnastykujemy się trochę. Dobrze jest kiedy taka gimnastyka, mruganie, przeciąganie poranne, a nawet ziewanie (ziewanie nawilża oczy i dotlenia mózg) stają się nawykiem, codzienną rutyną.

Mruganie – to chwila odprężenia dla oka – na moment zapewnia oku ciemność, czyli chwilę wytchnienia, ponadto pomaga rozprowadzać po oku ciecz  łzową. Wyrabiajcie w sobie nawyk częstego mrugania w ciągu dnia – ułatwi to waszym oczom codzienną pracę.

Ziewanie – poza zwilżaniem oczu, wywołuje stan chwilowego napięcia mięśni twarzy, żuchwy, a nawet karku, barków czy pleców – taka swoistą gimnastykę. Na koniec ziewnięcia następuje rozluźnienie tych partii ciała, a w konsekwencji całego procesu ich uelastycznienie i odprężenie. Po kilkakrotnym ziewnięciu czujemy najczęściej, że cieknie nam z nosa, łzawią oczy – co też jest uznawane za oznakę odprężenia.

Warto też rozwijać w sobie wyobraźnię, widzenie wewnętrzne, bo jak dowodzi np. Uschi Ostermeier-Sitkowski (optometrysta z wieloletnim klinicznym doświadczeniem, w swojej książce „Lepiej widzieć bez i w okularach”) - „Im lepiej rozbudzone widzenie wewnętrzne, tym doskonalsza zewnętrzna ostrość wzroku”.

A przystępując do konkretnych ćwiczeń oczu należy zadbać o ogólne odprężenie, rozluźnienie mięśni pleców, okolic szyi, ramion i oczu. Wyrównać i pogłębić oddech i poczuć stan ogólnego relaksu. Dlaczego? Ponieważ odprężając się rozluźniamy wszystkie mięśnie (również oczu), dotleniamy mózg i ćwicząc odczuwamy przyjemność niezbędną do tego by ćwiczenia szybko i łatwo przyniosły oczekiwany efekt.  Bardzo ważne jest, aby wszystkie ćwiczenia wykonywane były wolno i dokładnie. Nie należy się spieszyć i ćwiczyć w stanie maksymalnego rozluźnienia.  

Świadoma dbałość o stan oczu i ogólne odstresowanie powstrzymują pogłębianie się wad wzroku i likwidują zaburzenia pracy mięśni soczewki oka. Dzieciom z zaburzeniami widzenia pomocne mogą okazać się metody kinezjologii edukacyjnej Paula Dennisona (ćwiczeni te koordynują pracę obu półkul mózgowych, rozluźniają  napięcie mięśniowe, eliminują stres.).

Dla każdego:

Ćwiczenia relaksacyjno rozluźniające:

Jest ich wiele, warto sięgnąć np. po jogę. Ale czasami wystarczy kilka głębokich oddechów i spokojnie wykonanych ćwiczeń rozciągających. Można np. zrobić swobodny skłon w lekkim rozkroku. Odprężone ramiona, ręce zwisające po bokach. Opuszczaj powoli głowę, a następnie tak samo wolno wykonaj skłon tułowiem. Musisz być zgięty swobodnie niczym kukiełka, której sznurki puszczono luzem. Wyobraź sobie, że ktoś delikatnie popycha kukiełkę i głowa oraz ręce swobodnie i bezwładnie dyndają. (Uwaga jeśli cierpisz na nadciśnienie wewnątrz gałkowe, jaskrę lub nadciśnienie tętnicze nie wykonuj tego ćwiczenia! Powoduje ono wzrost obu ciśnień)

Masaż okolic karku i ramion

Stań wygodnie, wykonaj kilka głębokich wdechów i wydechów. Podnieś ręce wysoko i zginając w łokciach dosięgnij od góry do kręgosłupa. Przesuń dłonie jak najniżej na dół, nie nadwerężając jednak kręgosłupa. Naciśnij lekko palcami na mięśnie znajdujące się przy kręgosłupie i nie zwalniając ucisku przesuń palcami kilka razy w górę w kierunku ramion. Zmień ruchy na okrężne i masuj ten sam odcinek ciała, za każdym razem z dołu do góry. Przez cały czas trzymaj głowę swobodnie zwieszoną. W ten sam sposób wykonaj masaż karku podążając dłońmi, aż do kości czaszkowych. Punkty te są zazwyczaj bardzo wrażliwe na ucisk i mają ogromny związek z oczami i procesem widzenia. Naciskaj i masuj je z wyczuciem. Następnie prawą dłonią masuj lewe ramię i na odwrót lewą prawe. Zakończ masaż przesuwając kilkakrotnie prawą dłonią po lewym ramieniu (jakby głaszcząc) od kręgosłupa na zewnątrz, a potem powtórz to samo lewą dłonią po prawym ramieniu. Strzepnij energicznie dłońmi, rozluźnij okolice ramion i zamknij oczy na kilka sekund robiąc głębokie wdechy. Czy czujesz błogie rozluźnienie...

Ćwiczenia Integrujące obie półkule mózgowe:

Stań swobodnie i na przemian w marszu dotykaj lewą dłonią prawego kolana, prawą lewego. Może to być marsz  w miejscu, może być powolny, może być szybszy, z wysoko unoszonymi kolanami, ze śpiewem na ustach lub nawet w tył - ważne aby ręce i nogi pracowały naprzemiennie – aby odbywał się ruch krzyżowy.  

Ósemki – Usiądź lub stań wygodnie. Palcem wskazującym jednej z dłoni narysuj w powietrzu leżącą ósemkę. Swobodnie śledź wzrokiem ruch swoich palców. Po chwili opuść luźno rękę i zamknij oczy. Wyobraź sobie że masz do nosa przymocowaną kredę lub kredkę. Narysuj nią leżące ósemki

Prof. Dr Roberto Kaplan uważa, że patrząc obydwoma oczami równocześnie (postrzeganie obuoczne) uaktywniamy, wyzwalamy drzemiące w nas siły uzdrawiające, a nad to... dzięki temu powstaje uczucie miłości ;) – czyż nie warto z tego chociażby powodu zabrać oczy do Domowej Poradni Terapeutycznej....?

Jeśli chcesz poćwiczyć w domu z dzieckiem lub w przedszkolu z grupą pięcio-, sześciolatków polecam zabawę w "Kiełkującą roślinkę"

Poczytaj też o Akcji „Zabierz dyslektyka do optyka-optometrysty lub okulisty"

Artykuł "Zdrowy uśmiech naszych oczu" napisany został m.in. na podstawie książki Uschi Ostermeier-Sitkowski "Lepiej widzieć bez i w okularach" Wydawnictwa Klub dla Ciebie oraz informacji znajdujacych się na stronie www.oko.info.pl